Tarczyca to mały narząd o wielkim znaczeniu. Za pomocą swoich hormonów reguluje nasz metabolizm i wpływa na poziom energii, trawienie, wagę, nastrój i układ odpornościowy. Gdy traci równowagę, może to odbić się na wielu obszarach organizmu – często w sposób niespecyficzny i niełatwy do przypisania.
Ważną rolę dla jej zdrowia odgrywają jelita, a zwłaszcza mikrobiom jelitowy (znany też jako flora jelitowa). Więcej o tym związku dowiesz się z tego artykułu na blogu: Tarczyca i zdrowie jelit: niedoceniany związek, który warto znać
Choroby tarczycy są bardzo powszechne. Szczególnie często występuje niedoczynność lub nadczynność oraz choroby autoimmunologiczne: choroba Hashimoto (przewlekłe zapalenie tarczycy) i choroba Gravesa-Basedowa. W tym artykule znajdziesz zrozumiały przegląd tego, czym te choroby się różnią, jakie objawy występują najczęściej i dlaczego mikrobiom jelitowy może mieć udział w ich powstawaniu.
Co dzieje się przy niedoczynności lub nadczynności tarczycy?
Gdy produkcja hormonów tarczycy wypada z równowagi, wiele funkcji organizmu przebiega albo zbyt szybko, albo zbyt wolno. Przyczyną mogą być choroby autoimmunologiczne, ale też na przykład niedobór lub nadmiar jodu, niektóre leki, wrodzone wady tarczycy czy stany zapalne po infekcjach wirusowych (1).
Niedoczynność tarczycy (hipotyreoza)
➡️ Tarczyca produkuje za mało hormonów.
Typowe objawy to między innymi:
- zmęczenie i brak energii
- uczucie zimna
- przyrost masy ciała
- zaparcia
- sucha, blada skóra
- łamliwe włosy
Częstą przyczyną jest choroba autoimmunologiczna – choroba Hashimoto.
Nadczynność tarczycy (hipertyreoza)
➡️ Tarczyca wytwarza zbyt dużo hormonów.
Możliwe objawy to między innymi:
- nerwowość i wewnętrzny niepokój
- kołatanie serca
- utrata masy ciała
- biegunka
- nadmierne pocenie się
Częstą przyczyną jest choroba Gravesa-Basedowa, również choroba autoimmunologiczna.
Autoimmunologiczne choroby tarczycy: Hashimoto i choroba Gravesa-Basedowa
Choroby autoimmunologiczne powstają, gdy układ odpornościowy omyłkowo atakuje własny organizm. Zamiast zwalczać patogeny, odpowiedź immunologiczna kieruje się przeciwko własnym tkankom, na przykład tarczycy. Może to prowadzić do przewlekłych stanów zapalnych, zaburzeń czynności narządu i długotrwałych uszkodzeń.
Ponadto choroby te często występują razem z celiakią (CD), nadwrażliwością na gluten lub nieceliakalną nadwrażliwością na pszenicę oraz zaburzeniem równowagi w mikrobiomie (dysbiozą) – co podkreśla ścisły związek ze zdrowiem naszych jelit (2).
Autoimmunologiczne choroby tarczycy rozwijają się często podstępnie i bywają długo niezauważone.
Choroba Hashimoto – gdy układ odpornościowy hamuje tarczycę
Przewlekłe zapalenie tarczycy typu Hashimoto jest najczęstszą autoimmunologiczną chorobą tarczycy i występuje nawet u 10% populacji ogólnej, przeważnie u kobiet.
Co dzieje się w organizmie?
- Układ odpornościowy wytwarza przeciwciała przeciwko tkance tarczycy (np. przeciwciała anty-TPO).
- Tarczyca ulega zapaleniu i z czasem jest coraz bardziej uszkadzana.
- W rezultacie jest w stanie produkować coraz mniej hormonów tarczycy.
Na początku produkcja hormonów może być jeszcze prawidłowa, a nawet zwiększona (nadczynność). Z czasem jednak zwykle rozwija się niedoczynność. Leczenie polega najczęściej na przyjmowaniu hormonów tarczycy, aby uzupełnić niedobór, oraz na ograniczeniu spożycia jodu (3,4).
Choroba Gravesa-Basedowa – gdy układ odpornościowy pobudza tarczycę
Choroba Gravesa-Basedowa to również choroba autoimmunologiczna, ale działa dokładnie odwrotnie – sprawia, że tarczyca produkuje coraz więcej hormonów.
Co dzieje się w organizmie?
- Układ odpornościowy wytwarza przeciwciała pobudzające (TRAK).
- Te przeciwciała stale aktywują tarczycę.
- Tarczyca produkuje zbyt dużo hormonów – dochodzi do nadczynności tarczycy.
Choroba może przebiegać rzutami i jest leczona najczęściej lekami, rzadziej radiojodem lub operacyjnie. W zaawansowanym stadium może dojść do powiększenia tarczycy (wola) i zmian w obrębie oczu, takich jak wytrzeszcz gałek ocznych (egzoftalmia) (3,5).
Dlaczego mikrobiom jelitowy może wywoływać choroby autoimmunologiczne
Nie zawsze jest jasne, dlaczego powstają choroby autoimmunologiczne. Obok predyspozycji genetycznych coraz częściej w centrum zainteresowania badaczy znajdują się także jelita.
Istotną rolę może tu odgrywać zwłaszcza błona śluzowa jelit, ważna bariera ochronna: jeśli bariera jelitowa jest osłabiona i bardziej przepuszczalna („leaky gut”), do krwiobiegu mogą przedostawać się z jelit substancje, które w ogóle nie powinny się tam znaleźć. Należą do nich na przykład fragmenty bakterii, toksyny lub słabo strawione resztki pokarmu. Układ odpornościowy jest wtedy stale alarmowany i traci równowagę.
W takim stanie ciągłej gotowości alarmowej może się zdarzyć, że układ odpornościowy traci orientację i nagle atakuje także struktury własnego organizmu – na przykład składniki tarczycy (3).
Zdrowy mikrobiom jelitowy wspiera prawidłową funkcję barierową błony śluzowej jelit – między innymi dzięki produkcji ważnych substancji, takich jak krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe (SCFA). Jak możesz wspierać swój mikrobiom, dowiesz się tutaj: 5 kroków do zdrowego mikrobiomu jelitowego
Jeśli chcesz teraz dowiedzieć się, jak się miewa Twój indywidualny mikrobiom, czy są oznaki leaky gut i czy Twoje bakterie jelitowe dobrze wspierają tarczycę, pomocne mogą być testy mikrobiomu myBioma.
Chcesz wiedzieć, jak wspierać zarówno jelita, jak i tarczycę? Wskazówki znajdziesz w tym artykule na blogu: Tarczyca i zdrowie jelit: niedoceniany związek, który warto znać
Ważna uwaga na koniec
Wiedza o zależnościach między tarczycą, jelitami i układem odpornościowym może pomóc lepiej zrozumieć własne ciało – i wcześnie podjąć właściwe kroki. W przypadku utrzymujących się dolegliwości lub podejrzenia choroby tarczycy zawsze należy zasięgnąć porady lekarza.
Referencje
- Xu GM, Hu MX, Li SY, Ran X, Zhang H, Ding XF. Thyroid disorders and gastrointestinal dysmotility: an old association. Front Physiol. 2024;15:1389113.
- Knezevic J, Starchl C, Berisha AT, Amrein K, Knezevic J, Starchl C, u. a. Thyroid-Gut-Axis: How Does the Microbiota Influence Thyroid Function? Nutrients. 12. Juni 2020;12(6).
- Sessa L, Malavolta E, Sodero G, Cipolla C, Rigante D. The conspiring role of gut microbiota as primer of autoimmune thyroid diseases: A scoping focus. Autoimmunity Reviews. 30. April 2025;24(5):103780.
- Hashimoto-Thyreoiditis | Symptome einer Schilddrüsenentzündung [Internet]. Deutsches Schilddrüsenzentrum. [zitiert 12. Januar 2026]. Verfügbar unter: https://www.deutsches-schilddruesenzentrum.de/wissenswertes/schilddruesenerkrankungen/entzuendungen-hashimoto/
- Morbus Basedow: Symptome | Autoimmunerkrankung Schilddrüse [Internet]. Deutsches Schilddrüsenzentrum. [zitiert 12. Januar 2026]. Verfügbar unter: https://www.deutsches-schilddruesenzentrum.de/wissenswertes/schilddruesenerkrankungen/morbus-basedow/
