Zdrowie kobiet i zdrowie jelit: wyjaśniono powiązania

Być może słyszałaś już o pojęciach „oś jelita–mózg” lub „oś jelita–skóra”. Czy wiesz jednak, że zdrowie jelit ma również znaczący wpływ na gospodarkę hormonalną, a tym samym na określone aspekty zdrowia kobiet?

Znaczenie różnic płciowych w odniesieniu do różnych chorób coraz częściej znajduje się w centrum zainteresowania badaczy - i to z dobrego powodu! Kobiety są w badaniach klinicznych zazwyczaj niedoreprezentowane. To problem, ponieważ między płciami istnieją nie tylko różnice fizyczne, ale także różnice w gospodarce hormonalnej i w składzie mikrobiomu jelitowego (1).

Istnieją jednostki chorobowe, które dotyczą kobiet znacznie częściej niż mężczyzn, m.in. choroba zwyrodnieniowa stawów, choroby serca, nowotwory, depresja i zaburzenia lękowe. Udowodniono, że mikrobiom jelitowy odgrywa istotną rolę w przebiegu tych chorób. Ponadto skład mikrobiomu jelitowego jest zmieniony w wielu specyficznie kobiecych schorzeniach, takich jak zespół policystycznych jajników, rak piersi, szyjki macicy i jajnika, a także w czasie ciąży, miesiączki i menopauzy (1).

Teraz przyjrzymy się dokładniej zależnościom między zdrowiem jelit a zdrowiem kobiet oraz temu, jaką rolę w tym trio odgrywają nasze hormony.

Jak mikrobiom jelitowy łączy się z gospodarką hormonalną?

Hormony to biochemiczne przekaźniki, które regulują wiele ważnych funkcji naszego organizmu. Coraz więcej badań naukowych pokazuje, że gospodarka hormonalna i zdrowie jelit są ze sobą ściśle powiązane. Bakterie jelitowe i hormony wpływają na siebie nawzajem w nieustannej wymianie.

Niektóre hormony są produkowane bezpośrednio przez bakterie jelitowe. Inne zależą od określonych produktów przemiany materii niektórych gatunków bakterii. Zaburzenie równowagi w składzie mikrobiomu może zwiększać ryzyko chorób takich jak zespół policystycznych jajników (PCOS), endometrioza, zespół jelita drażliwego czy nowotwory, a także wiązać się z powikłaniami ciąży (1,2).

Więcej o znaczeniu jelit jako fabryki hormonów znajdziesz w tym wywiadzie: Jelita i hormony w równowadze.

Żeńskie hormony płciowe mogą wpływać na wzrost i zjadliwość (zdolność bakterii do wywoływania chorób). Na przykład estrogeny – estriol i estradiol – hamują szkodliwe działanie bakterii. Progesteron natomiast sprzyja wzrostowi określonych bakterii (1). Nadmiar androgenów (do których zalicza się hormon testosteron) jest charakterystyczną cechą PCOS i wiąże się ze zmniejszoną różnorodnością mikrobiomu (2).

Estrogen i estrobolom

Przyjrzyjmy się dokładniej jednemu z najważniejszych żeńskich hormonów płciowych: estrogenowi. Reguluje on nie tylko żeński układ rozrodczy, ale wpływa też na zdrowie układu sercowo-naczyniowego, poziom insuliny, regulację tłuszczów, zdrowie kości i funkcje pamięci (2,3).

Istnieje zbiór mikroorganizmów jelitowych, które wytwarzają estrogeny i wpływają na ich metabolizm. Razem określa się je mianem estroboloma. Na estrobolom mogą wpływać czynniki genetyczne, dieta, spożycie alkoholu, czynniki środowiskowe oraz leki, takie jak antybiotyki. Zaburzenie równowagi estroboloma może prowadzić do obniżonej płodności oraz chorób takich jak rak piersi, PCOS i endometrioza. Ponadto taka dysbalans zwiększa prawdopodobieństwo otyłości, chorób układu sercowo-naczyniowego i osteoporozy.

Estrobolom to połączenie między jelitami a hormonem estrogenem.

Z drugiej strony estrogeny wpływają także na zdrowie jelit. Hormon ten sprzyja różnorodności gatunkowej, w której dominują korzystne bakterie, a szkodliwe są utrzymywane w ryzach. Estrogen wspiera nienaruszoną barierę jelitową oraz wpływa na procesy zapalne i trawienne (2,3).

Wahania hormonalne i ich wpływ na jelita

Naturalne wahania w żeńskiej gospodarce hormonalnej wpływają na nastrój, poziom energii i trawienie.

Cykl menstruacyjny i dolegliwości jelitowe

Hormony takie jak estrogen i progesteron przede wszystkim sterują cyklem menstruacyjnym, ale wpływają też na trawienie. Wiele kobiet zgłasza dolegliwości żołądkowo-jelitowe zależne od fazy cyklu, takie jak biegunka lub wzdęcia. Także tutaj występuje wzajemne oddziaływanie między hormonami płciowymi a mikrobiomem jelitowym. Ogólnie jednak na temat związku między wahaniami hormonalnymi w trakcie miesiączki a zdrowiem jelit prowadzono dotąd stosunkowo niewiele badań i wiele pytań pozostaje otwartych (1).

Ciąża i zdrowie jelit

Równowaga hormonalna i zdrowy mikrobiom jelitowy to decydujące czynniki dla pomyślnego przebiegu ciąży i rozwoju dziecka.

W czasie ciąży zmienia się nie tylko ciało, ale także mikrobiom jelitowy - szczególnie w ostatnim trymestrze. Kluczową rolę w tych zmianach odgrywają hormony, takie jak estrogen i progesteron. Poziom progesteronu w czasie ciąży wyraźnie rośnie i zwiększa różnorodność mikrobiomu jelitowego. Ma to wpływ na układ odpornościowy noworodka i wiąże się na przykład z zapobieganiem chorobom alergicznym u potomstwa. Progesteron pomaga w przekazywaniu pożytecznych gatunków bakterii od matki noworodkowi (2).

Mikrobiom matki wpływa jednak nie tylko na jej noworodka, ale wydaje się także oddziaływać na samopoczucie i regenerację po porodzie. Zaburzenie równowagi bakterii jelitowych (dysbioza) wiąże się z depresją ciążową i stanem przedrzucawkowym. Stan przedrzucawkowy to częste powikłanie ciąży, w którym po 20. tygodniu ciąży pojawia się lub nasila nadciśnienie tętnicze (1).

Kolejnym częstym powikłaniem jest cukrzyca ciążowa. Choroba ta występuje, gdy poziom cukru we krwi w czasie ciąży jest zbyt wysoki. Hormony i bakterie jelitowe wspólnie wpływają na istotne w tym kontekście procesy metaboliczne. Niekorzystne zmiany w mikrobiomie jelitowym mogą prowadzić do zaburzeń metabolicznych, a w konsekwencji sprzyjać rozwojowi cukrzycy ciążowej (2).

Menopauza i zdrowie jelit

W menopauzie produkcja estrogenu silnie spada. To nie tylko przyczyna typowych objawów, takich jak uderzenia gorąca, zaburzenia snu i wahania nastroju, ale także czynnik pogarszający korzystną różnorodność gatunkową mikrobiomu jelitowego i zwiększający ryzyko osteoporozy.

Badania pokazują, że niektóre bakterie jelitowe, takie jak Prevotella, mogą mieć działanie ochronne na zdrowie kości, podczas gdy inne, takie jak Bacteroides, wiążą się ze zwiększonym ryzykiem złamań. Stosowanie probiotyków wykazuje w niektórych badaniach pozytywny wpływ na zdrowie kości kobiet po menopauzie i podkreśla znaczenie zróżnicowanej społeczności mikrobiomu jelitowego (1).

Zmniejszona produkcja estrogenu w okresie menopauzy zwiększa również ryzyko przyrostu masy ciała, utraty masy mięśniowej, problemów kardiometabolicznych oraz zachorowania na raka piersi i chorobę Alzheimera. Chociaż dokładne zależności nie zostały jeszcze w pełni wyjaśnione, te odkrycia wskazują na potencjalne znaczenie dla przyszłych metod terapii (1).

Jak jelita wpływają na choroby specyficzne dla kobiet?

Od razu zaznaczmy: wymienione poniżej choroby powstają w wyniku złożonych zależności. Mikrobiom jelitowy jest tylko jednym z wielu czynników, które mogą odgrywać rolę w ich powstawaniu, przebiegu i profilaktyce.

Dolegliwości trawienne i zespół jelita drażliwego

Problemy trawienne, w tym biegunka, wzdęcia i zaparcia, nie są dla wielu kobiet rzadkością i mogą wynikać z wahań hormonalnych.

Zespół jelita drażliwego (IBS) to choroba jelit, której towarzyszą różne objawy, takie jak bóle brzucha, wzdęcia, biegunka lub zaparcia. Kobiety chorują na nią częściej niż mężczyźni. Chociaż dokładna przyczyna nie została w pełni wyjaśniona, przypuszcza się, że rolę może odgrywać zaburzenie komunikacji w osi jelita–mózg. Dodatkowo hormony płciowe, zwłaszcza podwyższone poziomy estrogenu, wydają się zmniejszać aktywność jelit i sprzyjać rozwojowi zespołu jelita drażliwego. Czynniki takie jak stres, niektóre produkty spożywcze i przyjmowanie antybiotyków mogą nasilać objawy (4).

Chcesz dowiedzieć się więcej o zespole jelita drażliwego? Zajrzyj do naszych wpisów na blogu:
Życie z zespołem jelita drażliwego – tak opanujesz swoje objawy.
Jak skuteczna jest dieta low-FODMAP przy zespole jelita drażliwego.
Uważność dla jelit: Jak skuteczna jest hipnoza przy zespole jelita drażliwego.

Choroby ginekologiczne

Niektórym chorobom dotyczącym żeńskich narządów rozrodczych towarzyszy zmieniony skład mikrobiomu w jelitach. Te szczególnie istotne omówimy poniżej dokładniej:

1. Zespół policystycznych jajników (PCOS) a jelita

   Zespół policystycznych jajników to częste zaburzenie u kobiet, charakteryzujące się nierównowagą hormonalną i zaburzeniami funkcji jajników. Choroba często wiąże się z problemami takimi jak insulinooporność, nadwaga i zwiększone ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego.

   Co mają z tym wspólnego jelita? U pacjentek z PCOS stwierdzono mniejszą różnorodność mikrobiomu jelitowego. Niektóre pożyteczne gatunki bakterii są zredukowane, a potencjalnie szkodliwe – zwiększone. Błona śluzowa jelit staje się bardziej przepuszczalna, co może m.in. skutkować zwiększoną produkcją androgenów w jajnikach oraz wywoływać lub nasilać objawy PCOS. Podawanie określonych gatunków bakterii jako probiotyku wykazało w niektórych badaniach pozytywny wpływ na dolegliwości związane z PCOS (1,2).

2. Nowotwory i estrobolom

   Różne choroby nowotworowe, takie jak rak piersi, szyjki macicy i jajnika, również powiązano ze zmianami w mikrobiomie jelitowym. Estrobolom wydaje się tu odgrywać szczególnie istotną rolę. Badania wskazują bowiem na związek między podwyższonym stężeniem estrogenów a zwiększonym ryzykiem raka piersi (3). Istnieją obiecujące wskazówki, że interwencje żywieniowe, terapie probiotykami i prebiotykami mogą wspierać walkę z rakiem piersi (2).

3. Endometrioza a jelita

   Endometrioza występuje wtedy, gdy tkanka, która normalnie wyściela macicę, pojawia się poza jamą macicy. Badania wskazują, że zaburzenie równowagi estroboloma prowadzące do podwyższonego poziomu estrogenów mogłoby wywoływać tę chorobę. Ponadto u kobiet z endometriozą występuje zwiększone ryzyko zapalnych chorób jelit (2).

4. Waginoza bakteryjna: flora pochwy a flora jelitowa

   Mikrobiom mamy nie tylko w jelitach, ale także w jamie ustnej, nosie, na skórze, w płucach i w okolicy narządów płciowych. Zrównoważony mikrobiom pochwy (znany również jako flora pochwy) jest ważny dla zdrowia intymnego i ochrony przed infekcjami.

   Waginoza bakteryjna to zaburzenie mikrobiomu pochwy, które wiąże się z ryzykiem powikłań ciąży, zapaleń miednicy i zwiększoną podatnością na choroby przenoszone drogą płciową.

   Charakterystyczny dla waginozy bakteryjnej jest niedobór Lactobacillus w mikrobiomie pochwy. Tutaj do gry wchodzi zdrowie jelit: dzięki estrobolomowi Lactobacillus mogą być bowiem przenoszone z jelit, które służą jako ważny rezerwuar tych bakterii, do okolicy narządów płciowych. Odpowiednio badania pokazują, że wspieranie Lactobacillus w mikrobiomie jelitowym może mieć pozytywny wpływ na pacjentki z waginozą bakteryjną (1).

Jak mogę jako kobieta poprawić swoje samopoczucie?

Wiesz już zatem, że zdrowie jelit ma duże znaczenie dla poziomu hormonów i wielu jednostek chorobowych specyficznych dla kobiet. Jelita wpływają jednak również na zdrowie psychiczne. Ponieważ depresja i stany lękowe wydają się występować u kobiet częściej niż u mężczyzn, także ten aspekt ma duże znaczenie dla zdrowia kobiet. Mózg i jelita nieustannie komunikują się ze sobą za pośrednictwem nerwu błędnego oraz hormonów jako przekaźników (5).

Więcej informacji na ten temat znajdziesz w tym wywiadzie: Przyczyny zaburzonego połączenia jelita–mózg.

Gdy poświęcasz swoim jelitom uwagę, korzysta na tym zarówno Twoje zdrowie psychiczne, jak i fizyczne. Podstawą jest zdrowy styl życia. Należą do niego:

1. Urozmaicona dieta bogata w błonnik
2. Wystarczająca ilość snu
3. Radzenie sobie ze stresem
4. Regularny ruch
5. Unikanie toksyn, takich jak alkohol i papierosy

Weź swoje samopoczucie w swoje ręce i zastosuj się do naszych 5 filarów zdrowego mikrobiomu.

Spojrzenie w przyszłość: badania nad zdrowiem jelit i zdrowiem kobiet

Badania w dziedzinie zdrowia jelit i zdrowia kobiet przyniosły w ostatnich latach ekscytujące odkrycia. Jest już jasne, że mikrobiom jelitowy pełni ważną funkcję w żeńskim rozrodczym układzie hormonalnym. Mimo to nauka wciąż stoi tu przed wieloma znakami zapytania i brakuje wszechstronnego zrozumienia tych złożonych zależności (2). Oto przegląd najważniejszych kierunków badań:

Terapie probiotykami dla kobiet

Istnieje już wiele badań, które wskazują na terapeutyczny potencjał probiotyków w przypadku wielu schorzeń specyficznych dla kobiet. Na przykład są wskazówki, że podawanie określonych Lactobacillus i bifidobakterii (jako specyficznej mieszanki probiotycznej) może poprawiać objawy PCOS oraz łagodzić zaburzenia czynności naczyń i sztywność tętnic u kobiet z nadwagą po menopauzie. Prevotella mogłaby chronić przed utratą masy kostnej po menopauzie. Dokładny optymalny skład gatunków bakterii dla terapii samodzielnych lub uzupełniających nie jest jeszcze znany (1).

Mikrobiom jako biomarker

W przyszłości mikrobiom jelitowy mógłby służyć jako biomarker określonych chorób. Celowe zastosowanie probiotyków lub przeszczepu mikrobioty kałowej mogłoby wówczas leczyć dysbiozę mikrobiomu i wpływać na przebieg choroby (2).

Analizy mikrobiomu jako element medycyny spersonalizowanej

W przyszłości szczególne znaczenie będą miały terapie uwzględniające indywidualny metabolizm, status hormonalny i skład mikrobiomu, przyczyniając się do rozwoju systemu opieki zdrowotnej. Stosowanie spersonalizowanych podejść, które uwzględniają indywidualne cechy pacjentek w diagnostyce, terapii i profilaktyce chorób, mogłoby być obiecujące zwłaszcza w przypadku problemów zdrowotnych specyficznych dla kobiet. Analiza indywidualnego mikrobiomu jelitowego jest przy tym postrzegana jako zasadniczy element medycyny spersonalizowanej (6,1).

Jak do gry wchodzi myBioma?

myBioma umożliwia Ci wgląd w Twój indywidualny mikrobiom jelitowy. Nasza analiza może wskazać interesujące wskazówki dotyczące Twojego stanu zdrowia i daje Ci do ręki łatwe do zrozumienia, spersonalizowane zalecenia.

Przetestuj swój mikrobiom jelitowy już teraz!

A propos: Czy wiesz, że myBioma w ramach BiomeDx uczestniczy również w różnych badaniach klinicznych? Jeden z projektów badawczych dotyczy immunoterapii raka jelita grubego we współpracy z kilkoma austriackimi klinikami.