Czy zastanawiało cię kiedyś, które bakterie z twojej flory jelitowej mogą cię rozchorować? Trafiłeś(aś) w idealne miejsce! Pokażemy ci 10 bakterii, które szkodzą zdrowiu, i wyjaśnimy, jak wpływają na twoje jelita. W części I znajdziesz natomiast 10 małych lokatorów, którzy wspierają zdrowie twoich jelit. Wyjaśniamy też różnicę między chorą florą jelitową a drobnoustrojami chorobotwórczymi.
Zanim zajmiemy się bakteriami wywołującymi choroby, musimy wyjaśnić jedną zasadniczą kwestię: kilka bakterii, jak na przykład salmonella, zawsze powoduje chorobę, gdy zakazi organizm. Są to więc patogeny. Zdecydowana większość bakterii i mikroorganizmów nie jest jednak z natury zła ani szkodliwa! 99% wszystkich istniejących bakterii w ogóle nie wywołuje chorób. Jest raczej tak, że bakterii absolutnie potrzebujemy i żyjemy z nimi w symbiozie, czyli we wzajemnej wymianie. (1)
Twoje bakterie jelitowe nie chcą ci ani szkodzić, ani pomagać – po prostu istnieją i zachowują się zależnie od tego, jak są traktowane. Jeśli w jelitach panuje surowy klimat, bakterie mają tendencję do bardziej agresywnego zachowania. Poza tym bakterie wywołujące choroby znacznie łatwiej osiedlają się w niezrównoważonym środowisku. Dlatego w przypadku chorego mikrobiomu liczą się nie tylko gatunki bakterii, ale także środowisko, w którym żyją. (1)
Mamy więc do czynienia z niezwykle złożonym systemem. W licznych badaniach udało się jednak odkryć kilka bakterii, które mogą działać szkodliwie na zdrowie lub występują częściej u osób chorych. Właśnie im przyjrzymy się teraz bliżej!
1. Escherichia coli
E. coli to gatunek bakterii z niezliczoną liczbą podtypów. W zależności od podtypu bakteria zachowuje się inaczej. Niektóre podtypy E. coli mogą wywoływać ciężkie infekcje jelitowe, inne są natomiast zupełnie nieszkodliwe i stanowią normalny składnik flory jelitowej. Niektóre chorobotwórcze E. coli mogą jako patogeny powodować biegunkę – na przykład biegunki podczas podróży zagranicznych często wywołuje właśnie jeden z typów E. coli. Z kolei korzystne dla zdrowia E. coli mogą być bardzo pożyteczne i wytwarzać witaminę K. Dlatego niektóre podtypy E. coli stosuje się także jako probiotyk. (2, 3)
2. Bacteroides
Bacteroides to również gatunek bakterii z wieloma różnymi podtypami, który występuje w mikrobiocie jelitowej większości ludzi. Wykazano jednak, że określone typy, takie jak B. fragilis i B. vulgatus, mogą negatywnie wpływać na jelita. Te gatunki bakterii często występują w jelitach osób z nadwagą i mogą przyczyniać się do otyłości. Oba gatunki pojawiają się też częściej w jelitach ze stanem zapalnym i mogą nasilać stan zapalny. (4, 5)
3. Ruminococcus
Ruminococcus to również zróżnicowany gatunek bakterii, który wiąże się z różnymi dolegliwościami. Ruminococcus wydaje się ogólnie sprzyjać zaparciom. R. torques był ponadto kilkakrotnie powiązany z zespołem jelita drażliwego i może uczestniczyć w rozwoju tej choroby. Dodatkowo R. flavefaciens może powodować bóle brzucha. Niektóre podtypy Ruminococcus mogą nawet brać udział w zaburzeniach gospodarki cukrowej. (5, 6, 7)
4. Clostridium difficile
Clostridia to szeroko rozpowszechniony gatunek bakterii, który należy do prawidłowego mikrobiomu. Chorobę może wywołać tylko podtyp Clostridium difficile. W normalnych warunkach C. difficile występuje w jelitach i nie powoduje problemów, ponieważ jest trzymany w szachu przez wiele innych bakterii jelitowych. Dopiero długotrwałe leczenie antybiotykami, które zabijają wiele różnych bakterii (antybiotyki o szerokim spektrum), pozwala C. difficile rozprzestrzenić się w jelitach i doprowadzić do ciężkiej biegunki. Aby C. difficile mógł wywołać chorobę, musi więc najpierw zostać silnie zaburzony cały mikrobiom. (8)
5. Actinomyces
Actinomyces może występować także w zdrowych jelitach. W bardzo interesującym badaniu wykazano jednak, że Actinomyces jest powiązany z otyłością i być może przyczynia się do jej powstawania. Oczywiście nadal obowiązuje zasada, że na nadwagę wpływa wiele różnych czynników, takich jak dieta, genetyka i mikrobiom, a winy nie ponosi pojedyncza bakteria. (9)
6. Campylobacter
Wiele osób słyszało już o Campylobacter, a może nawet sami się z nim zetknęli – to bowiem najczęstszy patogen wywołujący biegunkę w naszej strefie klimatycznej. Przenosi się przez skażoną żywność, przede wszystkim drób. W większości przypadków leczenie antybiotykami nie jest potrzebne, ponieważ patogen zostaje wypłukany wraz z biegunką. (10)
7. Bilophila wadsworthia
Chociaż Bilophila wadsworthia nie występuje w jelitach w dużych ilościach, bardzo często znajduje się ją na przykład w próbkach tkanek pobranych przy zapaleniu wyrostka robaczkowego. Ponadto odkryto już, że B. wadsworthia może uszkadzać błonę śluzową jelit, co ma nieprzyjemne skutki i prawdopodobnie przyczynia się do rozwoju wielu chorób. (11, 12)
8. Salmonella
Podobnie jak Campylobacter, także salmonelle są dobrze znane i bardzo częstymi patogenami wywołującymi biegunkę. Przenoszą się najczęściej przez skażoną żywność, taką jak jaja lub drób. Szczególnie w upalnej porze roku bakterie mogą szybciej namnażać się w żywności, dlatego ryzyko zakażenia jest latem wyższe. Uważaj więc przy jedzeniu surowych jaj i podczas obróbki surowego kurczaka! (13)
9. Helicobacter pylori
H. pylori to wyjątkowa bakteria: w przeciwieństwie do większości swoich towarzyszy potrafi wytrzymać wysokie stężenie kwasu i przeżywa nawet w kwasie żołądkowym. Właśnie tam, w żołądku, H. pylori czuje się dobrze i często się osiedla. Zazwyczaj wywołuje przy tym przewlekły stan zapalny błony śluzowej żołądka (zapalenie żołądka). Może to prowadzić do bólów brzucha, nudności lub szybkiego uczucia sytości. Często jednak zapalenie żołądka pozostaje niezauważone i nie powoduje ani dolegliwości, ani poważnych następstw. (14)
10. Pseudomonas
Gatunek bakterii Pseudomonas jest również szeroko rozpowszechniony, a różne podtypy mogą w odmienny sposób wpływać na organizm. P. fluorescens został na przykład zbadany pod kątem swojego wpływu na błonę śluzową jelit. Odkryto przy tym, że uszkadza ją i może prowadzić do osłabienia bariery jelitowej. (15)
To tylko niewielki wycinek wszystkich bakterii jelitowych, które mogą negatywnie wpływać na twoje zdrowie. Pamiętaj jednak, że zawsze liczy się połączenie wszystkich bakterii, a wiele bakterii chorobotwórczych występuje także w zdrowych jelitach!
Referencje
- Bäckhed F., Fraser CM, Ringel Y. i in. Definiowanie zdrowego mikrobiomu jelitowego człowieka: obecne koncepcje, przyszłe kierunki i zastosowania kliniczne. Mikrob gospodarz komórkowy. 2012;12(5):611-22.
- Pawlowski SW, Warren CA, Guerrant R. Diagnostyka i leczenie ostrej lub uporczywej biegunki. Gastroenterologia. 2009;136(6):1874-86.
- Sharma V, Suvarna K, Meganathan R, Hudspeth ME. Biosynteza menachinonu (witaminy K2): sekwencja nukleotydów i ekspresja genu menB z Escherichia coli. J Bakteriol. 1992;174(15):5057-62.
- Le chatelier E, Nielsen T, Qin J i in. Bogactwo mikrobiomu jelitowego człowieka koreluje ze markerami metabolicznymi. Natura. 2013;500(7464):541-6.
- Zhang X, Shen D, Fang Z i in. Zmiany w mikroflorze jelitowej człowieka ujawniają postęp nietolerancji glukozy. PLOS JEDEN. 2013;8(8):e71108.
- Rajilić-Stojanović, M. i in. Mikrobiota jelitowa i dieta w IBS: przyczyny, konsekwencje czy epifenomeny? Am J. Gastroenterologia 110, 278 (2015).
- Jalanka-Tuovinen, J. i in. Mikroflora jelitowa u zdrowych dorosłych: analiza czasowa ujawnia indywidualny i wspólny rdzeń oraz związek z objawami jelitowymi. Plos One 6, e23035 (2011).
- Hung YP, Lee JC, Lin HJ i in. Kliniczne skutki kolonizacji Clostridium difficile. J Microbiol Immunol Infect. 2015;48(3):241-8.
- Mayengbam, S. i in. Wpływ suplementacji błonnikiem pokarmowym na modulowanie osi metabolicznych mikroflora-gospodarz w otyłości. J Biochem Odżywczy (2018). doi:10.1016/j.jnutbio.2018.11.003
- Man S. Znaczenie kliniczne nowych gatunków Campylobacter. Nat Rev Gastroentero 8, 669 (2011).
- Baron EJ. Bilophila wadsworthia: wyjątkowa Gram-ujemna pałeczka beztlenowa. Beztlenowy. 1997;3(2-3):83-6.
- David, Los Angeles i in. Dieta szybko i powtarzalnie starzeje się ludzki mikrobiom jelitowy. Natura 505, 559 (2014).
- Crump, JA, Sjölund-Karlsson, M., Gordon, MA i Parry, CMEpidemiologia, prezentacja kliniczna, diagnostyka laboratoryjna, oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe i leczenie przeciwdrobnoustrojowe w inwazyjnych zakażeniach Salmonellą. Clin Microbiol Rev 28, 901–937 (2015).
- Suerbaum S, Michetti P. Zakażenie Helicobacter pylori. N Engl J Med 2002;347(15):1175-86.
- Madi A, Svinareff P, Orange N, Feuilloley MG, Connil N. Pseudomonas fluorescens zmienia przepuszczalność nabłonka i przemieszcza się przez komórki jelitowe Caco-2/TC7. Dobry Patog. 2010;2(1):16.
