Czym jest SIBO?
SIBO (= Small Intestinal Bacterial Overgrowth) oznacza nadmierny rozrost bakterii lub nieprawidłowe zasiedlenie jelita cienkiego, które prowadzi do dolegliwości trawiennych.
W jelicie cienkim zwykle znajduje się stosunkowo niewiele mikroorganizmów. W przypadku SIBO dochodzi tam jednak do nadmiernego namnażania się bakterii, które normalnie występują (przede wszystkim) w jelicie grubym. Bakterie te fermentują węglowodany z pożywienia i wytwarzają przy tym gazy. Jeśli ten proces zachodzi omyłkowo w jelicie cienkim, skutkiem są dolegliwości trawienne, takie jak wzdęcia (1).
Jak powstaje SIBO?
Różne zmiany w układzie pokarmowym mogą sprawić, że w jelicie cienkim osiedla się zbyt dużo bakterii. Oto najczęstsze przyczyny SIBO (1,2):
- Zmiany anatomiczne przewodu pokarmowego: choroby, takie jak uchyłkowatość jelita cienkiego, lub operacje zmieniające budowę przewodu pokarmowego mogą powodować zaleganie treści pokarmowej w jelicie cienkim. Stwarza to bakteriom korzystne warunki do namnażania się.
-
Ograniczona funkcja zastawki krętniczo-kątniczej: zastawka ta zwykle zapobiega cofaniu się treści z jelita grubego do jelita cienkiego. Jeśli ten mechanizm nie działa prawidłowo (na przykład po operacjach lub z powodu zaburzeń anatomicznych), bakterie z jelita grubego mogą przedostać się do jelita cienkiego i wywołać SIBO.
- Zaburzenia ruchu jelit: niektóre choroby, między innymi cukrzyca, twardzina układowa, niedoczynność tarczycy czy zaburzenia odżywiania, mogą powodować, że jelito porusza się wolniej lub nieregularnie. Jego „samooczyszczanie” jest wtedy ograniczone, a bakterie łatwo się gromadzą i namnażają.
- Zbyt mało soków trawiennych: kwas żołądkowy i kwasy żółciowe pomagają zabijać niepożądane bakterie obecne w pożywieniu. Jeśli organizm nie produkuje wystarczającej ilości soków trawiennych, bakterie mogą nadmiernie zasiedlać jelito cienkie.
- Osłabiony układ odpornościowy: jeśli funkcja układu odpornościowego w jelicie jest ograniczona, niepożądane bakterie nie mogą być skutecznie zwalczane.
Jelita w szczegółach: spojrzenie za kulisy trawienia pokarmu
1. Jelito cienkie
Głównym zadaniem jelita cienkiego jest trawienie składników odżywczych i przekazywanie ich przez błonę śluzową jelita do krwi. Kwas żołądkowy, sok żółciowy i trzustkowy wraz z zawartymi w nich enzymami oraz regularne ruchy jelit (perystaltyka) wspierają proces trawienia, a jednocześnie zapewniają niszczenie potencjalnie szkodliwych mikroorganizmów. Dlatego w jelicie cienkim normalnie występuje niewiele bakterii.
2. Zastawka krętniczo-kątnicza
Zwana też zastawką Bauhina, jest zaworem na granicy jelita cienkiego i grubego. Dba o to, by treść pokarmowa była transportowana we właściwym kierunku, czyli z jelita cienkiego do grubego, i zapobiega jej cofaniu się. Jeśli ten mechanizm nie działa prawidłowo, bakterie z jelita grubego mogą przedostać się do jelita cienkiego.
3. Jelito grube
Wszystkie składniki pokarmowe, które nie zostały strawione w jelicie cienkim, trafiają do jelita grubego. Tam z treści pokarmowej odciągana jest woda i elektrolity, formuje się stolec, który w końcu zostaje wydalony. Znajduje się tu również większość twojego mikrobiomu jelitowego, składającego się z bilionów bakterii. Mogą one dalej przetwarzać niestrawione składniki pokarmu, takie jak błonnik, i przekształcać (fermentować) je w korzystne substancje, np. krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe. Uczestniczą też w produkcji niektórych witamin i hormonów oraz wpływają na trawienie, psychikę, zdrowie metaboliczne, kondycję fizyczną i zdrowie skóry.
Duża różnorodność bakterii w zrównoważonych proporcjach w jelicie grubym jest decydująca dla twojego zdrowia i samopoczucia. Jeśli jednak osiedlają się one w jelicie cienkim, składniki pokarmowe są fermentowane, zamiast zostać wchłonięte do organizmu. Jakie mogą być tego skutki, dowiesz się poniżej. Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o tajemnicach swojego trawienia, ten artykuł na blogu może cię zainteresować: Jak właściwie działa nasze trawienie?
Jakie objawy występują przy SIBO?
Najczęstszym objawem SIBO są wzdęcia, ale mogą pojawić się też inne dolegliwości, takie jak skurcze brzucha, nudności, wzmożona produkcja gazów (nadmierne oddawanie wiatrów), biegunka lub zaparcia. W cięższych przypadkach jelito nie wchłania już wystarczającej ilości składników odżywczych, co może prowadzić do różnych niedoborów, przede wszystkim witaminy B12 i żelaza. Ponadto trawienie tłuszczów może być zaburzone, co skutkuje stolcem tłuszczowym, a w konsekwencji niedoborem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach: A, D, E i K. Na dłuższą metę może dojść do niedożywienia, utraty masy ciała i uszkodzenia błony śluzowej jelit.
Niestety nie ma objawów, które można by jednoznacznie i wyłącznie przypisać SIBO. Objawy często przypominają inne jednostki chorobowe, takie jak zespół jelita drażliwego (IBS), czynnościowa biegunka, dyspepsja czynnościowa czy wzdęcia. Co więcej, wydaje się, że znaczna część pacjentów z zespołem jelita drażliwego cierpi jednocześnie na SIBO, przy czym zależność przyczynowo-skutkowa nie jest tu jeszcze jasna (1).
Oprócz czynnościowych zaburzeń trawienia istnieje jeszcze kilka innych chorób, którym SIBO często towarzyszy. Należą do nich między innymi nieswoiste choroby zapalne jelit, takie jak choroba Leśniowskiego-Crohna, celiakia, otyłość, zespół metaboliczny, cukrzyca, marskość wątroby, niealkoholowa choroba stłuszczeniowa wątroby, przewlekłe zapalenie trzustki, choroby tarczycy oraz mukowiscydoza (1,3).
Jak diagnozuje się SIBO?
SIBO rozpoznaje się najczęściej za pomocą testu oddechowego lub badania próbki płynu z jelita cienkiego (2).
- Wodorowy test oddechowy: pacjenci piją roztwór glukozy lub laktulozy. Te cukry są zwykle szybko wchłaniane w jelicie cienkim i trafiają do krwiobiegu. W przypadku SIBO są jednak fermentowane przez obecne w jelicie cienkim bakterie. Powstaje wtedy wodór, który jest wydychany z powietrzem i można go zmierzyć. Wzrost zawartości wodoru w wydychanym powietrzu wskazuje zatem na SIBO. Testy te są proste do wykonania i nieinwazyjne, jednak ich wiarygodność jest ograniczona i mogą dawać wyniki fałszywie dodatnie lub fałszywie ujemne.
-
Ilościowa hodowla aspiratu z jelita cienkiego: złoty standard w diagnostyce SIBO wymaga endoskopii, przez co jest bardziej inwazyjny i droższy niż test oddechowy. Z jelita cienkiego pobiera się niewielką ilość płynu, który jest badany w laboratorium pod kątem obecności bakterii. Zwiększona liczba bakterii wskazuje na SIBO.
-
Test mikrobiomu myBioma: nasz test mikrobiomu nie służy wprawdzie jako narzędzie diagnostyczne, jednak na podstawie naszych danych badawczych i zaawansowanych algorytmów AI możemy wyciągać wnioski dotyczące możliwego występowania SIBO.
Czy próbka stolca może wskazywać na SIBO?
W ostatnich latach badacze odkryli, że w SIBO zmieniony jest nie tylko mikrobiom jelita cienkiego, ale też widoczne są różnice w mikrobiomie jelita grubego. W różnych badaniach SIBO diagnozowano za pomocą testów oddechowych i jednocześnie analizowano próbki stolca. Dzięki temu udało się zidentyfikować różnice w mikrobiomie jelitowym między pacjentami z SIBO a zdrowymi uczestnikami badań. Chcemy wam przedstawić kilka ciekawych wyników badań:
- W badaniu Maslennikova i wsp. z 2022 roku typy bakterii Firmicutes i Fusobacteria oraz rodzaj Blautia występowały w zwiększonej ilości u pacjentów z SIBO. Typ Bacteroidetes był natomiast reprezentowany rzadziej (4).
- Lu i wsp. stwierdzili w 2024 roku zwiększony udział rodzin bakterii Ruminococcaceae i Christensenellaceae oraz rodzajów Oscillospira i Butyricimonas w mikrobiomie jelitowym pacjentów z SIBO (5).
- Noh i Lee zaobserwowali w 2020 roku u pacjentów z SIBO zwiększoną liczbę rodzajów Prevotella i Faecalibacterium oraz zmniejszoną liczbę gatunków B. uniformis i B. adolescentis (6).
Pamiętaj: przedstawione badania pokazują interesujące korelacje, które muszą jednak zostać dopiero potwierdzone w dalszych badaniach z udziałem większych grup uczestników.
Również my w myBioma dzięki naszej dużej bazie danych o mikrobiomie i dopracowanym algorytmom AI wykryliśmy związki między zwiększonym lub zmniejszonym występowaniem określonych grup bakterii a SIBO. Dzięki temu nasz test mikrobiomu może wskazywać, czy skład bakterii w badanej próbce stolca sugeruje możliwe SIBO.
Możliwości leczenia SIBO
Leki
SIBO leczy się przede wszystkim określonymi antybiotykami (2). Niszczą one niepożądane bakterie w jelicie cienkim. Bez leczenia przyczyny leżącej u podłoża zaburzenia zwykle dochodzi jednak do nawrotu nieprawidłowego zasiedlenia bakteryjnego.
Pamiętaj też, że antybiotyki niszczą również pożyteczne bakterie w jelicie grubym i mogą powodować dalsze skutki uboczne. Dlatego przyjmować je należy dopiero po dokładnej diagnozie i na zlecenie lekarki lub lekarza.
Dieta
Przy SIBO pomocna może być dieta o niskiej zawartości błonnika, alkoholi cukrowych (np. sorbitolu, ksylitolu lub maltitolu), fermentowalnych substancji słodzących (np. sukralozy) i prebiotyków (np. inuliny). Substancje te są fermentowane przez bakterie w jelicie cienkim i służą im jako pożywienie. Często stosowana przy zespole jelita drażliwego (IBS) dieta low-FODMAP opiera się na podobnym założeniu, czyli ograniczeniu fermentowalnych węglowodanów, i dlatego może być przydatna również przy SIBO. Dowody naukowe nie są jednak w tej kwestii jeszcze jednoznaczne (1).
Inną (nieco prostszą) zaleceniem jest zmniejszenie udziału węglowodanów (do których należy też błonnik) i zwiększenie w zamian udziału tłuszczów w diecie. Ponieważ bakterie jelitowe metabolizują głównie węglowodany, odbiera się im w ten sposób pożywienie potrzebne do przetrwania (2). Do węglowodanów zaliczają się cukier spożywczy i produkty zawierające cukier, owoce, produkty skrobiowe, takie jak chleb, makaron czy ryż, ale także rośliny strączkowe, jak soczewica i fasola, które są szczególnie bogate w błonnik.
Pamiętaj, że błonnik jest co do zasady niezwykle ważny dla zdrowej flory jelitowej, a wyeliminowanie całych grup produktów, takich jak węglowodany, może prowadzić do niedoboru ważnych składników odżywczych i rozwoju wielu innych chorób. Dlatego koniecznie stosuj tak zwaną „dietę restrykcyjną” tylko przez ograniczony czas i przy wyraźnej poprawie objawów. Najlepiej zwróć się do specjalisty ds. żywienia, aby znaleźć optymalny dla siebie sposób odżywiania.
Referencje
- Pimentel M, Saad RJ, Long MD, Rao SSC. Wytyczne kliniczne ACG: Przerost bakteryjny w jelicie cienkim. Off J Am Coll Gastroenterol ACG. luty 2020;115(2):165.
- Instrukcja MSD Professional Edition [Internet]. [cytat z 24 czerwca 2024 r.]. Przerost bakteryjny jelita cienkiego (SIBO) – zaburzenia żołądkowo-jelitowe. Dostępne pod adresem: https://www.msdmanuals.com/de/profi/GIE-Kranken/malabsorptionssyndrome/leichtdarm-bakteryjnyenüberwucherung-sibo
- Efremova I, Maslennikov R, Poluektova E, Vasilieva E, Zharikov Y, Suslov A i in. Epidemiologia przerostu bakteryjnego jelita cienkiego. Świat J Gastroenterol. 14 czerwca 2023;29(22):3400–21.
- Maslennikov R, Ivashkin V, Efremova I, Poluektova E, Kudryavtseva A, Krasnov G. Dysbioza jelitowa i przerost bakteryjny jelita cienkiego jako niezależne formy zaburzeń mikroflory jelitowej w marskości wątroby. Świat J Gastroenterol. 14 marca 2022 r.;28(10):1067–77.
- Lu S, Chen Y, Guo H, Liu Z, Du Y, Duan L. Różnice w obrazie klinicznym i mikrobiomie kałowym pomiędzy zespołem jelita drażliwego a przerostem bakteryjnym jelita cienkiego. Dig wątroby Dis. 22 lipca 2024 r. Dostępne pod adresem: https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1590865824008764
- Nie CK, Lee KJ. Zmiany mikroflory kałowej i przerost bakteryjny jelita cienkiego w czynnościowym wzdęciu/rozdęciu brzucha. J Neurogastroenterol Motil. 30 września 2020 r.;26(4):539–49.
