Tarczyca i zdrowie jelit: niedoceniane połączenie, które warto znać

Tarczyca i jelita na pierwszy rzut oka wydają się dwoma zupełnie różnymi, niezależnymi od siebie narządami: jeden znajduje się na szyi i za pomocą swoich hormonów steruje licznymi funkcjami organizmu, drugi to długa rura w brzuchu, odpowiedzialna za trawienie. Za kulisami odbywa się jednak intensywna wymiana informacji – za pośrednictwem mikrobiomu jelitowego. Ta wymiana odgrywa ważną rolę dla zdrowia, metabolizmu i samopoczucia.

Czym właściwie zajmuje się tarczyca?

Tarczyca to niewielki narząd w kształcie motyla, położony na szyi. Produkuje ważne hormony, niezbędne do życia dla wielu funkcji narządów. Można ją porównać do pedału gazu, który określa, jak szybko lub wolno pracuje organizm.

Hormony tarczycy wpływają między innymi na to:

• ile energii zużywamy
• czy czujemy się zrównoważeni i pełni energii, czy zmęczeni i wyczerpani
• jak wysokie jest nasze tętno i ciśnienie krwi
• jak dobrze działają trawienie i metabolizm
• czy jest nam ciepło, czy zimno
• jak stabilne są nasze zdrowie psychiczne, nastrój i zdolność koncentracji

Najważniejsze hormony tarczycy w skrócie

• T4 (tyroksyna): „hormon zapasowy, czyli magazynowy”
  Powstaje w większych ilościach i służy przede wszystkim jako substrat do produkcji aktywnego hormonu T3.
• T3 (trijodotyronina): „aktywny” hormon tarczycy
  Sprawia, że nasze komórki produkują energię, trawienie działa, serce bije szybciej lub wolniej, a my czujemy się pełni sił.

💡 Tarczyca wytwarza przede wszystkim hormon T4. Jest to rodzaj prekursora, który w organizmie działa tylko słabo. Dopiero gdy T4 zostanie przekształcony w aktywny hormon T3, może w pełni zadziałać. Ta przemiana zachodzi nie tylko w samej tarczycy, ale przede wszystkim w innych narządach, takich jak wątroba, jelita i inne tkanki. Dzięki temu organizm może w zależności od potrzeb regulować, ile aktywnego hormonu tarczycy jest faktycznie dostępne.

• TSH (hormon tyreotropowy): TSH nie pochodzi z tarczycy, lecz z przysadki mózgowej. Jest sygnałem sterującym dla tarczycy:
  • mało T3/T4 → TSH rośnie → tarczyca ma produkować więcej
  • wystarczająco T3/T4 → TSH spada → produkcja zostaje zahamowana

💡 Tylko gdy TSH, T4 i T3 są dobrze ze sobą zgrane, metabolizm działa we właściwym tempie.

• Kalcytonina: Powstaje w komórkach C tarczycy i uczestniczy w gospodarce wapniowej i metabolizmie kości. Wspiera stabilność kości i przeciwdziała utracie masy kostnej.

Czym jest mikrobiom jelitowy i jak wpływa na naszą tarczycę?

W jelitach żyją biliony mikroorganizmów (głównie bakterii), które razem tworzą mikrobiom jelitowy – znany również jako flora jelitowa. Te mikroby pomagają nam trawić pokarm, produkować witaminy, regulować układ odpornościowy oraz wpływają na naszą gospodarkę hormonalną oraz zdrowie psychiczne i mentalne.

Różnorodna, zrównoważona flora jelitowa jest ważnym elementem naszego ogólnego zdrowia i jest powiązana ze wszystkimi układami narządów. Im mniejsza różnorodność, tym wyższe może być ryzyko problemów metabolicznych, infekcji lub przewlekłych stanów zapalnych.

Jeśli mikrobiom wypadnie z równowagi – na przykład gdy potencjalnie szkodliwe bakterie zyskają przewagę i wypierają ważne, korzystne bakterie – mówimy o dysbiozie. U pacjentów z autoimmunologicznymi chorobami tarczycy i rakiem tarczycy często można wykazać dysbiozę. Jak to wyjaśnić?

Leaky gut a tarczyca

Dysbioza może prowadzić między innymi do leaky gut (zespołu nieszczelnego jelita) – czyli osłabienia bariery jelitowej. Jeśli ważna funkcja barierowa śluzówki jelit jest ograniczona, niepożądane substancje mogą łatwiej przedostawać się z jelit do organizmu. Może to nadmiernie aktywować układ odpornościowy, co może prowadzić do przewlekłych stanów zapalnych, a nawet chorób autoimmunologicznych.

Wpływ na zaopatrzenie w składniki odżywcze

Ponadto skład bakterii jelitowych wpływa na dostępność ważnych mikroskładników dla tarczycy. Jod, żelazo i miedź są kluczowe dla produkcji hormonów tarczycy. Selen i cynk są potrzebne do przekształcania hormonu T4 w T3, a witamina D pomaga regulować odpowiedź immunologiczną. Tych mikroskładników często brakuje w chorobach tarczycy, przez co tarczyca nie może już dobrze wypełniać swoich ważnych zadań (1).

Zrozumieć skład mikrobiomu i celowo go poprawiać

Czy dysbioza jelitowa jest przyczyną czy skutkiem chorób tarczycy, nie jest dotąd jasne. Ponieważ jednak jelita i tarczyca są ze sobą ściśle powiązane, celowa modulacja mikrobiomu mogłaby w przyszłości odgrywać ważną rolę w terapii chorób tarczycy. Pierwsze badania nad zastosowaniem probiotyków we wspieraniu funkcji tarczycy również pokazują obiecujące wyniki.

Zarówno w nadczynności, jak i w niedoczynności tarczycy badania pokazują, że skład bakterii w jelitach jest zmieniony (2–4). Dzięki testowi mikrobiomu myBioma Ultimate możesz sprawdzić, jak dobrze Twój mikrobiom wspiera aktywność tarczycy.

Wskazówka: Chodzi tu o możliwe zależności na podstawie badań naukowych i stale rosnącej bazy danych myBioma. Wyniki nie stanowią diagnozy i nie zastępują opieki lekarskiej, ale mogą dostarczyć cennej wskazówki.

Jak powiązane są jelita i tarczyca?

Oś jelita–tarczyca opisuje ścisłą, dwukierunkową komunikację między tymi dwoma narządami. Jak już wspomniano, mikrobiom jelitowy odgrywa ważną rolę poprzez wpływ na układ odpornościowy i dostępność składników odżywczych. Kolejnym przykładem znaczenia tej osi jest to, że choroby tarczycy i jelit często występują razem: autoimmunologiczne choroby – choroba Hashimoto (zapalenie tarczycy Hashimoto) i choroba Gravesa-Basedowa – są najczęstszymi chorobami tarczycy i często towarzyszy im celiakia lub nadwrażliwość na gluten, czyli nieceliakalna nadwrażliwość na pszenicę (NCWS) (1).

Przyjrzyjmy się teraz dokładniej, jak jelita i tarczyca wzajemnie na siebie oddziałują:

Jak jelita wpływają na tarczycę

• Wchłanianie składników odżywczych: Aby Twoja tarczyca mogła produkować hormony, potrzebuje przede wszystkim jodu, selenu, żelaza i cynku. Zdrowy mikrobiom jelitowy pośrednio wspiera wchłanianie i wykorzystanie tych mikroskładników, a tym samym wpływa na to, jak dobrze zaopatrzona jest tarczyca. Jeśli zdrowie jelit jest zaburzone, wchłanianie tych mikroskładników może być ograniczone – z konsekwencjami dla produkcji hormonów.
• Przemiana sygnałów hormonalnych: Hormon T4 jest w organizmie przekształcany w aktywny T3. Badania wskazują, że probiotyczne bakterie jelitowe, takie jak bifidobakterie i pałeczki kwasu mlekowego (Lactobacillus), wspierają ten proces.
• Układ odpornościowy i autoimmunizacja: Około 70 % naszych komórek odpornościowych znajduje się w jelitach. Zaburzony mikrobiom może wywoływać lub nasilać stany zapalne i błędnie kierować odpowiedź immunologiczną, co może sprzyjać chorobom autoimmunologicznym, takim jak choroba Hashimoto czy choroba Gravesa-Basedowa (1,4).

Jak tarczyca wpływa na jelita

• Trawienie: Hormony tarczycy regulują perystaltykę jelit – czyli szybkość, z jaką pokarm jest trawiony i przesuwa się przez jelita. Przy niedoczynności tarczycy trawienie może się spowalniać (zaparcia), a przy nadczynności przyspieszać (biegunka) (5).
• Skład mikrobiomu: Hormony tarczycy pośrednio wpływają na środowisko jelit, a tym samym na to, które bakterie mogą się w nich namnażać. Przykład: osoby z niedoczynnością tarczycy częściej cierpią na SIBO – bakteryjne przerosty w jelicie cienkim. Badania pokazują, że prawidłowo dobrana terapia tarczycy może obniżyć ryzyko SIBO i ustabilizować mikrobiom (6).

Jak możesz wspierać mikrobiom i tarczycę?

Właściwa dieta i zdrowy styl życia wspierają zdrowie jelit i pomagają tarczycy w produkcji hormonów.

Mikroskładniki dla tarczycy (1)

• Jod
  • Jest niezbędny do produkcji hormonów tarczycy i magazynowany w tarczycy.
  • Źródła: przede wszystkim sól jodowana, ryby morskie i inne produkty morskie, takie jak algi. Zawartość jodu w żywności bardzo się różni w zależności od zawartości jodu w glebie oraz zaopatrzenia zwierząt gospodarskich w jod. Dlatego na przykład mleko i jaja mogą również przyczyniać się do pokrycia zapotrzebowania na jod.
• Żelazo
  • Jest niezbędne do efektywnego wykorzystania jodu i tworzenia hormonów tarczycy.
  • Niektóre bakterie jelitowe, takie jak pałeczki kwasu mlekowego, mogą zwiększać dostępność żelaza.
  • Źródła: źródła zwierzęce, takie jak czerwone mięso i podroby, dostarczają żelaza, które jest dla organizmu najlepiej dostępne. Źródła roślinne, takie jak rośliny strączkowe, produkty pełnoziarniste, orzechy, nasiona i zielone warzywa liściaste, najlepiej spożywać razem ze źródłem witaminy C, aby zwiększyć przyswajalność.
• Cynk
  • Wspiera przemianę T4 w aktywny T3 i działa antyoksydacyjnie.
  • Źródła: ostrygi, wołowina, podroby, ser, produkty pełnoziarniste, płatki owsiane, rośliny strączkowe, orzechy i nasiona.
  • Wskazówka: biodostępność ze źródeł roślinnych można zwiększyć, spożywając je razem z białkiem zwierzęcym, np. z jogurtem lub jajkiem. Ponadto fermentacja (np. chleb na zakwasie) lub kiełkowanie zwiększają biodostępność.

• Selen
  • Jest składnikiem ważnych enzymów, które chronią tarczycę przed stresem oksydacyjnym, i uczestniczy w aktywacji hormonów tarczycy.
  • Źródła: przede wszystkim ryby, mięso, jaja i orzechy brazylijskie. W przypadku innych źródeł roślinnych, takich jak grzyby, warzywa kapustne i cebulowe, soczewica i szparagi, zawartość selenu silnie zależy od regionalnej jakości gleby.

• Witamina D
  • Jest ważna dla prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego, a jej niedobór obserwuje się często w chorobach tarczycy.
  • W przypadku potwierdzonego niedoboru i po konsultacji z lekarzem celowa suplementacja może być sensowna.

Właściwa dieta dla odpornego mikrobiomu

• Bogata w błonnik, urozmaicona i kolorowa: warzywa, owoce, rośliny strączkowe, produkty pełnoziarniste, orzechy i nasiona dostarczają korzystnym bakteriom jelitowym pożywienia oraz ważnych mikroskładników i wtórnych substancji roślinnych, takich jak polifenole.
• Żywność fermentowana: surowa kapusta kiszona, kimchi, kefir, jogurt i kombucha wzbogacają mikrobiom o pałeczki kwasu mlekowego i bifidobakterie.
• Zdrowe tłuszcze: omega-3 z ryb lub oleju z alg, awokado, wysokiej jakości oliwa z oliwek, olej lniany, orzechy i nasiona.
• Wystarczająca ilość białka z różnych źródeł (więcej na ten temat tutaj: Białko a zdrowie jelit: jak białko wpływa na Twój mikrobiom)
• Unikaj mocno przetworzonej żywności, cukru, słodzików, alkoholu i papierosów – mogą zaburzać barierę jelitową i równowagę mikrobiomu.

Ponadto styl życia odgrywa ważną rolę dla zdrowia jelit i tarczycy: zadbaj o dobre radzenie sobie ze stresem, wystarczającą ilość relaksu i snu oraz regularny ruch.

Podsumowanie

Związek między tarczycą a mikrobiomem jelitowym to fascynujące pole badań, które w przyszłości może prowadzić do lepszych możliwości leczenia chorób tarczycy. Choć nie wszystkie mechanizmy zostały jeszcze w pełni poznane, jedno jest jasne: mikrobiom wpływa na tarczycę bezpośrednio lub pośrednio – na przykład poprzez układ odpornościowy, dostępność ważnych składników odżywczych i metabolizm.

Kto wzmacnia zdrowie swoich jelit, robi więc coś dobrego również dla swojej tarczycy!

Chcesz teraz dokładniej dowiedzieć się, co się dzieje, gdy tarczyca traci równowagę lub pojawiają się choroby autoimmunologiczne, i jak może być w to zaangażowany mikrobiom? Przeczytaj nasz drugi artykuł na blogu o osi jelita–tarczyca: Tarczyca: niedoczynność, nadczynność i co mikrobiom jelitowy ma wspólnego z chorobami autoimmunologicznymi

Carina Gurtner BSc, BA

Specjalista od żywienia

Jako dietetyk oraz naukowiec zajmujący się mediami i komunikacją Carina wykorzystuje swoją wiedzę, aby przekazywać złożone tematy zdrowotne w zrozumiały sposób. Jej celem jest inspirowanie innych do prowadzenia świadomego, zdrowego i zrównoważonego stylu życia.

Więcej tego autora