Jak właściwie działa nasze trawienie?

Krótko mówiąc: jak właściwie robi się kupę?

Niewielu o tym rozmawia, a przecież większość z nas robi to codziennie albo przynajmniej co drugi dzień. Dla wielu osób to stały element porannej rutyny. Kupa! Nie rozumiemy, dlaczego ten ważny temat jest dla wielu ludzi tabu. Wchodzimy w szczegóły i przyglądamy się dokładnie, jak właściwie działa trawienie. Co dzieje się w nas, zanim pójdziemy do toalety? Kiedy i gdzie zaczyna się trawienie? Dla nas to ulubiony temat, a dla ciebie, mamy nadzieję, wkrótce też.

Mali pomocnicy w tobie: twoje bakterie jelitowe

Zanim przejdziemy do tematu trawienia, powinieneś wiedzieć, że ponad 90% spożywanego przez nas jedzenia jest przyswajane, rozkładane i przekształcane przez nasze bakterie jelitowe. Każda bakteria pełni inne funkcje. Niektóre produkują witaminy, inne uczestniczą w metabolizmie węglowodanów, tłuszczów lub białek. Bakterie wspierają nas w trawieniu i wchłanianiu składników odżywczych. Poza tym nasze bakterie jelitowe pomagają w zaopatrzeniu w energię, w regeneracji jelita i kontrolują transport substancji (1).

Nasz układ pokarmowy to złożona i mądra współpraca naszego organizmu i naszych bakterii jelitowych. Nasze ciało ma dwa systemy metaboliczne. Kiedy nasz własny metabolizm nie potrafi wykorzystać określonych składników odżywczych, pomaga nam metabolizm bakterii.

Wyobraźmy sobie, że jemy kanapkę z serem. Co ciekawe, już sama myśl o przekąsce sprawia, że zaczynamy produkować kwas żołądkowy i ślinę. Stąd właśnie powiedzenie: „Ślinka mi cieknie, jak tylko o tym pomyślę.” Nasz organizm w ten sposób przygotowuje się do posiłku.

Dobrze przeżute to w połowie strawione – tu zaczyna się trawienie!

Od momentu, w którym gryziemy kanapkę, zaczyna się praca: dzięki żuciu jedzenie zamienia się w papkę. Przeciwciała i lizozymy zajmują się dezynfekcją, a mucyny (=substancje śluzowe) sprawiają, że papka staje się śliska i gotowa do połknięcia.

Węglowodany, białka i tłuszcze są trawione w różny sposób

Alfa-amylaza ślinowa (ptialina) to enzym, który aktywnie uczestniczy w przetwarzaniu składników odżywczych w jamie ustnej dzięki obecnemu tam buforowi wodorowęglanowemu (pH = 7–8). Trawienie węglowodanów zaczyna się więc już w ustach. Zawdzięczamy bufor wodorowęglanowy temu, że kwaśne produkty nie niszczą naszego szkliwa. Ponieważ w żołądku panuje znacznie bardziej kwaśne środowisko (pH = 1), alfa-amylaza ślinowa jest tam nieaktywna. Kwaśne środowisko w żołądku jest jednak ważne, ponieważ znajdujący się tam kwas solny działa antybakteryjnie.
Dobrze, że w ślinie występuje tak zwana lipaza językowa, ponieważ uwielbia ona kwaśne środowisko żołądka i pomaga tam w trawieniu tłuszczów. W jamie ustnej trawienie tłuszczów jeszcze się nie odbywa. (2)

Teraz papka z chleba płynie dalej przez przełyk, przypominający kabel telefoniczny, na prawą stronę żołądka. W żołądku nasza papka jest rozdrabniana dzięki pracy mięśni. Zaczyna się rozkład białek: wspomniany wcześniej kwas solny aktywuje pepsynogeny do pepsyn, a żelazo trójwartościowe zostaje zredukowane do żelaza dwuwartościowego. (Dla zainteresowanych chemią: Fe³⁺ -> Fe²⁺). Pepsyny przekształcają białka i polipeptydy w peptydy.

W kolejnym kroku do gry wchodzą lipaza językowa i lipaza żołądkowa, które pomagają w trawieniu tłuszczów w żołądku. Dzieje się jeszcze coś bardzo ważnego: czynnik wewnętrzny (=glikoproteina) wiąże się z witaminą B ₁₂. Dlaczego o tym wspominam? Tylko w ten sposób witamina B ₁₂ może zostać wchłonięta w jelicie cienkim. Witamina B ₁₂ jest dla nas ważnym koenzymem, który wraz z folianami uczestniczy w regulacji stężenia homocysteiny we krwi. Ta współpraca folianów i witaminy B ₁₂ jest niezbędna dla różnicowania i podziału komórek – np. przy syntezie DNA i tworzeniu krwi.

Co dalej dzieje się w jelicie cienkim

Po żołądku pokarm trafia najpierw do jelita cienkiego. Składa się ono z trzech odcinków: duodenum (dwunastnica), jejunum (jelito czcze) i ileum (jelito kręte). W dwunastnicy dochodzą teraz także przewód żółciowy i przewód trzustkowy. (3)

Całe jelito jest otoczone naczyniami krwionośnymi, które pobierają składniki odżywcze i je transportują. Naczynia te kończą się w żyle wrotnej, która prowadzi do wątroby. Nasza wątroba jest centralnym narządem metabolicznym i uwielbia magazynować składniki odżywcze, by mieć je dla nas pod ręką. Gdy cukier rozłożony w jelicie cienkim przedostaje się przez ścianę jelita, wątroba pobiera dużo glukozy (=cukru) i magazynuje ją jako węglowodan o długim łańcuchu (glikogen). Możemy z niego później skorzystać w razie potrzeby i ponownie wykorzystać jako cukier i źródło energii. Pozostała glukoza „wpływa” do ogólnego krwiobiegu. W nocy, gdy śpimy, wątroba w razie potrzeby zaopatruje nas w cukier, a po jedzeniu chroni nas przed zbyt wysokim poziomem cukru we krwi. (2)

Jak działa insulina

(Mała ciekawostka: gdy tylko cukier trafia do krwi, uwalniany jest hormon insulina, produkowany w komórkach beta wysp Langerhansa w trzustce. Insulina jak klucz otwiera komórki, aby wpuścić do nich cukier. Dlatego poziom cukru we krwi spada – dzięki insulinie. Trzustka działa jak glukometr. Im więcej cukru i im prostszy cukier jemy, tym więcej insuliny musi zostać wyprodukowane i uwolnione. Dlatego węglowodany złożone są ważnym elementem zdrowej diety, ponieważ dla enzymów rozkład takich węglowodanów jest bardziej skomplikowany, energochłonny i czasochłonny. W przypadku węglowodanów złożonych poziom cukru we krwi rośnie powoli, a uczucie sytości trwa dłużej. Do węglowodanów złożonych należą skrobia (zboża, ziemniaki), glikogen (=węglowodan zapasowy w wątrobie i mięśniach) oraz błonnik pokarmowy (strączki, orzechy, warzywa, owoce).

Dodatkowo insulina jest uwalniana również po spożyciu tłuszczów i białek, jednak najsilniej reaguje na wzrost poziomu cukru we krwi. (2) W naszym jelicie żyją bakterie jelitowe, które produkują własne enzymy pomagające nam w rozkładzie węglowodanów.

Kolejną funkcją naszej wątroby jest produkcja żółci. Żółć jest magazynowana w pęcherzyku żółciowym. Kwasy żółciowe neutralizują kwas solny za pomocą wodorowęglanu. Dzięki solom żółciowym, wytwarzanym w wątrobie z cholesterolu, oraz fosfolipidom w dwunastnicy tworzą się micele (=kropelki tłuszczu).

Wątroba i jelito są ze sobą połączone. Ten obieg nazywamy krążeniem jelitowo-wątrobowym. Uczestniczy w nim około 98% soli żółciowych wytwarzanych w wątrobie. Inne substancje, takie jak estrogeny, leki, glikozydy nasercowe, witamina D, kwas foliowy, witamina B₉, witamina B₁₂, barwnik żółciowy z hemoglobiny (ok. 15%) i inne toksyny, nie są tak po prostu wydalane ze stolcem, lecz ponownie wchłaniane. (2) Różnorodność naszego mikrobiomu odgrywa tu ważną rolę, ponieważ niedobór bakterii jelitowych może negatywnie wpływać na metabolizm wątroby (4). Nasze bakterie jelitowe mogą bowiem wpływać także na właściwości kwasów żółciowych, dlatego odgrywają bardzo ważną rolę (5).

A co z sokiem trzustkowym? Wodorowęglan neutralizuje kwas solny, a w duodenum (= dwunastnicy) sok trzustkowy pomaga w rozkładzie tłuszczu za pomocą lipaz. Te lipazy przekształcają tłuszcz w wolne kwasy tłuszczowe i monoglicerydy. Dzięki alfa-amylazie (= tej samej amylazie, która rozkłada węglowodany już w ustach) skrobia i glikogen są przekształcane w dekstrynę i maltozę.

Co dzieje się w nas przy nietolerancji laktozy

Gdy węglowodany nie mogą zostać całkowicie strawione, jak na przykład przy nietolerancji laktozy, cukier mleczny nie może zostać wchłonięty przez komórki jelita i trafia do jelita grubego. Tutaj nasze bakterie jelitowe zajmują się cukrem mlecznym i go rozkładają. Powstają przy tym nieprzyjemne produkty uboczne, które mogą być przyczyną wzdęć, bólów brzucha i innych dolegliwości. (2)
A co robią wydzieliny jelita cienkiego z mikrokosmków? Doprowadzają cały proces do końca: dbają o to, by nasze jedzenie zamieniło się w cząsteczki możliwe do wchłonięcia. Ale czym właściwie są mikrokosmki? Aby to wyjaśnić, zrobimy krótką wycieczkę do ściany jelita cienkiego. Jest ona wielokrotnie pofałdowana, aby stworzyć dużą powierzchnię kontaktu. Ta powierzchnia służy do wchłaniania składników odżywczych do krwi. Fałdy jelita cienkiego mają wypustki, tzw. kosmki jelitowe. Te kosmki mają z kolei kolejne wypustki, czyli mikrokosmki.

Koniec podróży pokarmowej papki: jelito grube

A najlepsze na koniec: jelito grube. Dzieli się na okrężnicę poprzeczną, okrężnicę wstępującą, kątnicę z wyrostkiem robaczkowym, okrężnicę zstępującą, esicę i odbytnicę (2). (Ciekawostka: każdy z nas ma wyrostek robaczkowy. Zwalczane są w nim głównie szkodliwe drobnoustroje. Jego zapalenie nazywamy zapaleniem wyrostka robaczkowego).

Zadaniem jelita grubego jest przyjęcie papki z jelita cienkiego i zagęszczenie jej do kału poprzez odciągnięcie wody i elektrolitów. Poza tym wchłaniane są ważne krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, czyli pokarm dla naszych bakterii jelitowych. Te krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe – kwas octowy, propionowy i masłowy – pomagają w regulacji głodu i sytości. Sól kwasu octowego wiąże się z określonymi receptorami i wywołuje uczucie sytości (1). Następnie kał jest transportowany dalej i magazynowany w odbytnicy. W końcu zostaje wydalony. Tu kończy się ekscytująca podróż naszej kanapki z serem.

Podsumowując, nasz sposób odżywiania wpływa na nasz mikrobiom jelitowy, a nasz mikrobiom jelitowy wpływa na wykorzystanie dostarczanego pożywienia. Byłoby więc tylko sprawiedliwe, gdybyśmy dobrze zadbali o nasze bakterie jelitowe i nakarmili je ich ulubionym pokarmem: błonnikiem.

Jeśli chcesz teraz dowiedzieć się, jak pracowicie działają twoje bakterie jelitowe, możesz przeanalizować swój mikrobiom jelitowy za pomocą myBioma i dowiedzieć się więcej. Mamy nadzieję, że udało nam się trochę odtabuizować temat trawienia. Ważne jest, aby o tym rozmawiać!

Jeśli masz poważne problemy, zalecamy porozmawiać o nich ze specjalistą. Jeśli masz pytania, możesz skontaktować się z nami w każdej chwili pod adresem: service@mybioma.com.

mgr Renate Matzner

Dietetyczka i Dyrektorka ds. Rozwoju Biznesu

Jako dietetyczka Renate Matzner łączy rozległą wiedzę merytoryczną z ogromną pasją do tematów zdrowotnych. Jej specjalizacja obejmuje w szczególności zdrowie jelit, mikrobiom, sport i żywienie. Jako Dyrektorka ds. Rozwoju Biznesu łączy zamiłowanie do innowacyjnych pomysłów biznesowych z ich wdrażaniem oraz międzynarodową sprzedażą do klientów B2B.

Więcej tego autora