Biegunka: Kiedy mikrobiom wariuje

Każdy go zna, ale co, jeśli staje się długotrwałym towarzyszem? Biegunka jest wyjątkowo nieprzyjemna , a czasem także bolesna. Dla wielu z nas jest nieodłączną częścią okazjonalnej choroby, ale u innych staje się przewlekła i utrudnia całe codzienne życie. Dlaczego jednak tak wiele osób cierpi na przewlekłą biegunkę lub zespół jelita drażliwego? Jaką rolę odgrywają w tym bakterie jelitowe? Tego wszystkiego oraz tego, co możesz zrobić przy uporczywej biegunce , dowiesz się tutaj w 10 krokach.

1. Co dzieje się podczas biegunki?

Czy zastanawiałeś się kiedyś, jak w ogóle powstaje biegunka w jelitach? Zwykle pokarm jest podczas trawienia obficie wzbogacany w płyny – jelito cienkie dodaje do pokarmu nawet dziewięć litrów dziennie ! Prawie wszystko – 8,9 litra – jelito wchłania z powrotem w dalszych odcinkach, w przeciwnym razie mielibyśmy duże trudności z utrzymaniem odpowiedniego nawodnienia. Przy biegunce jelito albo ma za mało czasu, by wchłonąć z powrotem całą wodę, albo pewne substancje lub patogeny w pokarmie sprawiają, że jelito nie może wchłaniać wody. (1)

Istnieje niewiarygodnie wiele przyczyn biegunki! W medycynie o biegunce mówi się, gdy stolec jest płynny trzy razy dziennie lub częściej. Decydujące jest przede wszystkim to, czy jest ostra, czy przewlekła. O przewlekłej biegunce mówimy, gdy trwa dłużej niż sześć miesięcy i występuje przynajmniej raz w tygodniu. Wszystko, co trwa krócej, uznaje się za ostre. (1, 2)

2. „Zwykła” biegunka

Ostra biegunka to często dobrze znana grypa żołądkowo-jelitowa i zatrucia pokarmowe. Organizm łapie wtedy patogeny, takie jak wirusy lub określone bakterie. Patogeny drażnią jelito i układ odpornościowy, a te biją na alarm: z tym jedzeniem jest coś nie tak! Jelito natychmiast przyspiesza, bo źle strawiony pokarm ma jak najszybciej opuścić organizm – w górę lub w dół. Ten mechanizm ochronny jest naprawdę sprytny, ponieważ dzięki niemu możliwie szybko pozbywamy się patogenów i tego, co nam szkodzi, a chorujemy zwykle tylko dwa do trzech dni. To zupełnie normalna biegunka 😉 (1)

3. Gdy biegunka nie mija…

Ale co się dzieje, gdy biegunka trwa dłużej? Wtedy przyczyny są inne, na przykład nietolerancje i alergie pokarmowe, zespół jelita drażliwego lub przewlekłe choroby zapalne jelit.

Przy nietolerancjach jakiś produkt spożywczy nie może zostać dobrze strawiony – tak jest na przykład w przypadku nietolerancji laktozy, gdzie problemem jest cukier mlekowy. Mogą też powstać alergie na określone produkty, jak orzechy czy jabłka. Również celiakia jest szczególną formą nietolerancji, mianowicie na gluten (składnik pszenicy). (1)

Rzadko, ale jednak biegunka może być też wywołana przez przewlekłe choroby zapalne jelit. Prawdopodobnie dochodzi wtedy do złożonego zaburzenia układu odpornościowego, jelit i mikrobiomu, które powoduje trwały stan zapalny błony śluzowej jelita. (1)

4. Tajemnica zespołu jelita drażliwego

Jedną z najczęstszych przyczyn przewlekłej biegunki jest zespół jelita drażliwego. Jego dokładne przyczyny nie są jeszcze w pełni wyjaśnione, istnieją jednak już obiecujące hipotezy. Choroba prawdopodobnie powstaje na skutek zaburzonej współpracy układu odpornościowego, bakterii jelitowych i czynników zewnętrznych, takich jak dieta, leki, psychika i ruch. Jelito drażliwe objawia się u każdego inaczej: u jednych prowadzi do bardzo silnej biegunki, u innych do uporczywych zaparć albo do mieszanki jednego i drugiego. Klucz do wyjaśnienia tego może leżeć w mikrobiomie! (3)

5. Jak mikrobiom prowadzi do jelita drażliwego

Wszystkie bakterie jelita tworzą razem mały wszechświat, który na wiele sposobów wpływa na Twój organizm i jest niezbędny dla zdrowia. W wielu chorobach wiadomo, że ten mikrobiom traci równowagę – także w zespole jelita drażliwego. Gdy porówna się mikrobiom osób z jelitem drażliwym z mikrobiomem osób zdrowych, widać wyraźne różnice. Na przykład przy jelicie drażliwym stosunek bakterii Firmicutes do Bacteroidetes jest podwyższony, a jest mniej Lactobacillus i Collinsella. (4)

6. Bakterie jelitowe decydują między biegunką a zaparciem

Co ciekawe, zaburzenia mikrobiomu różnią się też w zależności od typu jelita drażliwego. Na przykład osoby z „jelitem drażliwym z biegunką” mają w porównaniu z osobami z „jelitem drażliwym z zaparciem” więcej paciorkowców i mniej bifidobakterii. Obecnie brakuje jeszcze dokładniejszych danych z badań dotyczących podtypów jelita drażliwego, ale w przyszłości być może uda się już na podstawie badania mikrobiomu stwierdzić, czy i na jaki podtyp zespołu jelita drażliwego ktoś cierpi. Właśnie robimy kroki w stronę tej dokładnej analizy! Tutaj dowiesz się więcej o naszym teście mikrobiomu. (5)

7. Pij wystarczająco dużo

Cierpisz na zespół jelita drażliwego i nie wiesz, co możesz na to poradzić? Jako pierwszy krok zadbaj o to, by pić wystarczająco dużo. Może to nie brzmi szczególnie ekscytująco, ale jest niezwykle ważne! Jak już wspomniano (patrz punkt 1), Twój organizm może przez jelita tracić ogromne ilości wody, co może stać się prawdziwym problemem. Dlatego pij dużo wody lub herbaty! Przy podrażnionym jelicie polecane są zresztą herbata lub olejek z mięty pieprzowej, lawenda, melisa, rumianek i kolendra.

8. Zwróć uwagę na dietę

Być może zauważyłeś już, że Twoje jelito reaguje szczególnie wrażliwie na niektóre produkty. Właśnie po to, by rozpoznać te produkty i dać jelitu czas na regenerację, istnieje pewna koncepcja: FODMAP. Polega ona na tym, że przez ok. miesiąc rezygnuje się z produktów wzdymających i trudno strawnych, a następnie wprowadza się je z powrotem krok po kroku. W ten sposób można zauważyć, po jakich produktach dolegliwości nasilają się lub się pojawiają. Uwaga jednak: FODMAP to nie jest rozwiązanie długoterminowe, ponieważ dieta jest jednostronna i brakuje w niej zdrowych błonnika pokarmowego. Służy ona raczej do uspokojenia jelita i poszukiwania trwałych rozwiązań. (6)

9. Zadbaj o równowagę

Jak w wielu chorobach, także w zespole jelita drażliwego duże znaczenie ma Twój stan psychiczny . Dolegliwościom jelitowym często towarzyszą stres, wewnętrzny niepokój, stany lękowe i depresja. Najczęściej powstaje z tego błędne koło: stres wywołuje jelito drażliwe, problemy z jelitami frustrują i zwiększają stres, jelitom jest jeszcze gorzej i tak w kółko. Aby przerwać to błędne koło, ważne jest, by wsłuchać się w siebie, redukować stres i żyć w równowadze. Pomóc mogą regularny ruch, medytacja i czas dla siebie. Zastanów się, w czym masz trudności i jakie zajęcia w czasie wolnym mogłyby Ci posłużyć. Te kroki potrzebują wprawdzie czasu, zanim zadziałają, ale są tym ważniejsze. (3)

10. Idź do lekarza!

Proszę, nie zapomnij pójść do lekarza, jeśli Twoje dolegliwości są silne lub trwają długo. Przewlekłą biegunkę trzeba traktować poważnie i może ona wymagać działań medycznych. Dlatego nie powinieneś się wstydzić odwiedzić lekarza i szczerze opowiedzieć o swoich dolegliwościach.

Nigdy nie zapominaj: Nie jesteś sam – niezwykle wiele innych osób przechodzi przez te same dolegliwości. Mamy nadzieję, że ten artykuł Ci pomógł i znalazłeś w nim kilka interesujących wskazówek!

Dr. Elisabeth Orgler-Gasche

Lekarz i specjalista ds. żywienia

Jako lekarz, dietetyk i autorka Elisabeth od lat intensywnie zajmuje się zagadnieniami jelit, trawienia, mikrobiomu i odżywiania. Jej praca dostarcza cennych spostrzeżeń i praktycznych porad dotyczących holistycznego zdrowia.

Więcej tego autora