Odbuduj florę jelitową po infekcji żołądkowo-jelitowej

Znaczenie zdrowych jelit

Twoje jelita zamieszkują biliony mikroorganizmów, głównie bakterii. Tworzą one Twój w pełni indywidualny mikrobiom jelitowy, zwany też florą jelitową. Zdrowa flora jelitowa charakteryzuje się dużą różnorodnością bakterii i stanowi podstawę naszego zdrowia i dobrego samopoczucia. Wiele funkcji organizmu zależy bowiem od pracy Twoich jelitowych lokatorów! Oprócz trawienia pokarmu silnie wpływają one m.in. na Twój układ odpornościowy oraz Twoje samopoczucie psychiczne.

Infekcje żołądkowo-jelitowe mogą poważnie zaburzyć równowagę Twojego mikrobiomu jelitowego, co może mieć liczne skutki zdrowotne. Badania wskazują m.in. na związki z zaburzeniami trawienia, nieswoistymi zapaleniami jelit, cukrzycą, chorobami skóry i reakcjami alergicznymi. Może się zdarzyć, że nie będziesz już przyswajać tylu składników odżywczych, a niepożądane substancje przedostaną się do Twojego organizmu. Ponadto szkodliwe bakterie mogą łatwiej osiedlać się w niezrównoważonej florze jelitowej niż w zdrowej (1,2).

W tym wpisie na blogu dowiesz się, dlaczego tak ważne jest, aby po infekcji żołądkowo-jelitowej szczególnie zadbać o zdrowie jelit, oraz otrzymasz wskazówki, jak przywrócić równowagę w składzie swojej flory jelitowej.

Infekcja żołądkowo-jelitowa: przyczyny i skutki

Infekcję żołądkowo-jelitową (nieżyt żołądkowo-jelitowy) potocznie często nazywa się grypą żołądkową. Z grypą choroba ta ma jednak niewiele wspólnego – chodzi bowiem o zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit. Wywołuje je najczęściej zakażenie mikroorganizmami, takimi jak bakterie i wirusy, lub pasożytami. Patogeny często przenoszą się z człowieka na człowieka, przede wszystkim przez bezpośredni lub pośredni kontakt z zanieczyszczonym stolcem. Może jednak dojść także do zatrucia pokarmowego, gdy spożyje się zanieczyszczoną żywność lub wodę. Nawet pływanie w zanieczyszczonej wodzie może prowadzić do połknięcia określonych patogenów.

Infekcję żołądkowo-jelitową najczęściej wywołują rotawirusy lub norowirusy. Jeśli natomiast przyczyną są bakterie, w większości przypadków są to określone szczepy Escherichia coli, Campylobacter, Shigella, Salmonella, Clostridioides difficile i gronkowców. Niektóre bakterie wnikają bezpośrednio w błonę śluzową jelit i uszkadzają tam komórki. Inne wytwarzają toksyny, które prowadzą do objawów żołądkowo-jelitowych (3).

Swoją drogą, bardzo niewiele bakterii zawsze powoduje chorobę, gdy zakazi organizm. 99% wszystkich istniejących bakterii w ogóle nie wywołuje chorób, a wręcz jest dla nas niezwykle ważne (1). Chcesz dowiedzieć się więcej o funkcjach najważniejszych bakterii? W takim razie ciekawe będą dla Ciebie poniższe wpisy: Podstawy o bakteriach jelitowych – część I oraz Podstawy o bakteriach jelitowych – część II.

Do objawów infekcji żołądkowo-jelitowej należą nagle pojawiająca się biegunka, nudności, wymioty, skurcze i bóle brzucha, a także gorączka, ogólne złe samopoczucie i bóle mięśni. Rodzaj i nasilenie objawów zależą generalnie od rodzaju i ilości przyjętego patogenu lub toksyny. U zdrowych dorosłych choroba rzadko przebiega ciężko. Szczególnie u dzieci, osób starszych lub osób z osłabionym układem odpornościowym może jednak dojść do zagrażającego życiu odwodnienia i zaburzeń elektrolitowych (3).

W każdym przypadku infekcja żołądkowo-jelitowa wpływa na skład Twojego mikrobiomu jelitowego i utrudnia przeżycie oraz pracę bakteriom wspierającym zdrowie.

Jak zapobiegać infekcjom żołądkowo-jelitowym?

Najważniejsze środki, by uniknąć nieżytu żołądkowo-jelitowego, to staranna higiena w kuchni oraz częste, dokładne mycie rąk. Ważną rolę odgrywa jednak także długoterminowa pielęgnacja Twojego mikrobiomu jelitowego. Zdrowa flora jelitowa jest bowiem mniej podatna na patogeny, zapewnia silny układ odpornościowy i wiąże się z łagodniejszym oraz krótszym przebiegiem infekcji żołądkowo-jelitowej (4).

Zastanawiasz się, jak wygląda właściwa pielęgnacja zdrowego mikrobiomu jelitowego? Dużą rolę odgrywa dieta, którą omówimy dokładniej poniżej. Ponadto o decydującym znaczeniu są radzenie sobie ze stresem, regularna aktywność fizyczna, odpowiednia ilość snu oraz unikanie toksyn, takich jak alkohol. Szczegóły znajdziesz w naszych 5 krokach do zdrowego mikrobiomu jelitowego.

Leczenie infekcji żołądkowo-jelitowej

W przypadku infekcji żołądkowo-jelitowej najważniejszym działaniem leczniczym jest odpowiednie nawodnienie. Przez wymioty i biegunkę organizm traci dużo płynów oraz elektrolitów, takich jak sód, potas, wapń i magnez. Niedobór mogą uzupełnić specjalne roztwory elektrolitowe albo woda z odrobiną soli i cukru. W niektórych przypadkach lekarz może też przepisać leki łagodzące nudności lub zatrzymujące biegunkę (3).

Antybiotyki to kolejna metoda leczenia, skuteczna jednak tylko w przypadku zakażenia bakteryjnego. Na wirusy i pasożyty te leki są bezużyteczne i stanowią dodatkowe obciążenie dla jelit. Przy niewłaściwym stosowaniu może dojść do powstania oporności na antybiotyki. Ponadto ich przyjmowanie może zaburzyć zdrową równowagę flory jelitowej, ponieważ antybiotyki zabijają nie tylko bakterie chorobotwórcze, ale także pożyteczne. Może to sprzyjać rozwojowi bakterii Clostridioides difficile, które często wywołują biegunkę. Dodatkowo wybór antybiotyku jest decydujący dla powodzenia leczenia: w zależności od gatunku bakterii wywołujących chorobę konieczna jest inna terapia antybiotykowa (3,5).

Alternatywną metodą leczenia wobec antybiotyków, zwłaszcza w przypadku zakażenia bakterią Clostridioides difficile, jest przeszczep mikrobioty kałowej. Więcej informacji na ten temat przeczytasz w tym wpisie: Przeszczep mikrobioty kałowej – obiecująca metoda leczenia.

Pełnowartościowa dieta lekkostrawna odciążająca przewód pokarmowy

Gdy najsilniejsze objawy infekcji żołądkowo-jelitowej powoli ustępują, zaleca się pełnowartościową dietę lekkostrawną, aby ponownie dostarczyć organizmowi energii. Obejmuje ona produkty szczególnie dobrze tolerowane i łatwo strawne, które jednocześnie dostarczają ważnych składników odżywczych.

Przy biegunce i/lub wymiotach pomocne jest spożywanie kilku małych posiłków. Posolona zupa owsiana lub bulion warzywny są dobrze tolerowane i uzupełniają gospodarkę elektrolitową. Stopniowo możesz też wracać do stałych pokarmów. Zasadniczo wolno Ci jeść to, na co masz ochotę i co Ci służy. Warto jednak unikać potraw tłustych i bogatych w cukier oraz zrezygnować z napojów gazowanych i mocno schłodzonych, a także z alkoholu i nikotyny (6).

Następujące produkty są szczególnie polecane w ramach diety lekkostrawnej przy infekcji żołądkowo-jelitowej:

• Owoce: Dobrze tolerowane owoce to na przykład jabłka i banany – najlepiej starte lub zmiksowane, aby odciążyć układ pokarmowy.
• Warzywa: Warzywa gotowane na parze lub zupy są łatwiejsze do strawienia niż surowizna. Dobrze tolerowane warzywa to na przykład marchew, seler, pasternak, dynia, cukinia i ziemniaki. Trudniej strawne są natomiast kapustne, cebula, por, czosnek, grzyby, papryczki chili i rośliny strączkowe.
• Produkty zbożowe: Chociaż zwykle polecamy wersje pełnoziarniste, podczas stosowania diety lekkostrawnej powinieneś tymczasowo sięgać raczej po jasne, drobno zmielone pieczywo i wyroby cukiernicze oraz makarony. Chleb i bułki są poza tym łatwiej strawne, jeśli są „czerstwe” od co najmniej jednego dnia. Polecane są również sucharki, płatki owsiane, ryż, proso, kuskus i polenta.
• Produkty zwierzęce: Wybieraj chude, łagodne sery i przetwory mleczne oraz chude gatunki mięsa i ryb.

Sprawdzamy fakty: cola przy infekcji żołądkowo-jelitowej
Wiele osób zna colę jako domowy środek nr 1 na choroby żołądkowo-jelitowe. Chcemy obalić ten mit! Cola zawiera zbyt dużo cukru i zbyt mało soli mineralnych, by mieć pozytywny wpływ, a raczej obciąża przewód pokarmowy (6).

Jak odbudować florę jelitową po infekcji żołądkowo-jelitowej?

Aby po infekcji żołądkowo-jelitowej przywrócić zdrowie jelit, przede wszystkim trzeba dostarczyć Twoim bakteriom jelitowym odpowiedniego pożywienia. Również przyjmowanie prebiotyków i probiotyków w formie suplementów diety może przyczynić się do regeneracji mikrobiomu, choć wyniki badań nie są tu jeszcze w pełni jednoznaczne, a ich skuteczność zależy od różnych czynników. Oprócz diety ważne są odpoczynek i odpowiednia ilość snu, aby szybko wrócić do formy. Czy wiesz, że stres i niedobór snu negatywnie wpływają na skład Twojej flory jelitowej? Przyczyny tkwią we wzajemnej komunikacji między jelitami a mózgiem (7). Jeśli chcesz wiedzieć, jakie aspekty są szczególnie istotne u dzieci, ciekawy może być dla Ciebie ten wpis: Odbudowa zdrowej flory jelitowej u dzieci.

To, jak długo Twoja flora jelitowa będzie się regenerować, zależy od ciężkości infekcji i Twojego wyjściowego stanu zdrowia. Badania wskazują na kilka tygodni do kilku miesięcy (8).

Właściwa dieta wspierająca odbudowę flory jelitowej

Dieta przyjazna jelitom oznacza: włączanie do posiłków jak największej ilości ulubionego pożywienia bakterii. Należą do niego przede wszystkim błonnik pokarmowy. Włókna roślinne są przekształcane przez bakterie jelitowe w krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które m.in. chronią błonę śluzową jelit i dzięki temu utrzymują Twój organizm w zdrowiu (11).

Wskazówka: Zwiększ udział błonnika w swojej diecie, sięgając po produkty pełnoziarniste i włączając do jak największej liczby posiłków warzywa, owoce, rośliny strączkowe, orzechy lub nasiona.

Oprócz błonnika ważne dla zdrowego mikrobiomu są także polifenole, grupa wtórnych metabolitów roślinnych. Im bardziej kolorowe i różnorodne Twoje produkty, tym lepiej! Także zdrowe tłuszcze (zwłaszcza kwasy tłuszczowe omega-3) i białka są ważne dla zdrowych jelit (9). Dokładniejsze informacje na ten temat znajdziesz tutaj: Jak bakterie jelitowe wspierają Twoje trawienie. Duże znaczenie mają też produkty prebiotyczne i probiotyczne. Wspierają one szczególnie dobrze to, by bakterie sprzyjające zdrowiu ponownie licznie zasiedliły jelita.

Oczywiście istnieje też szereg produktów, które raczej szkodzą Twoim jelitom, niż im służą. Należą do nich przede wszystkim tłuszcze zwierzęce, cukier i alkohol, a także niektóre dodatki do żywności i słodziki (9,10). Jak zawsze obowiązuje zasada: dawka czyni truciznę!

Probiotyki i prebiotyki w odbudowie flory jelitowej

W skrócie: probiotyki to żywe bakterie, które mogą uzupełniać skład Twojego mikrobiomu jelitowego. Prebiotyki działają jak pożywienie dla Twoich bakterii jelitowych. Oba można przyjmować zarówno w formie produktów spożywczych, jak i suplementów diety.

Probiotyki

Probiotyki działają w Twoim organizmie na wiele sposobów i mogą wspierać odbudowę zdrowego mikrobiomu jelitowego. Żywe bakterie pomagają Twojemu układowi odpornościowemu, wytwarzają pożyteczne substancje, takie jak kwasy organiczne i związki przeciwdrobnoustrojowe, współpracują z innymi dobrymi bakteriami w jelitach, wzmacniają warstwę ochronną jelit i wytwarzają ważne enzymy potrzebne do wielu funkcji organizmu (12).

Do produktów probiotycznych należą na przykład jogurt naturalny, maślanka, kefir, długo dojrzewający ser, kombucha, pasta miso oraz fermentowane warzywa, takie jak kiszona kapusta i kimchi. Przy zakupie koniecznie zwracaj uwagę na naturalne, niepasteryzowane produkty albo po prostu przygotuj je samodzielnie. Mamy dla Ciebie kilka świetnych przepisów:

• Dlaczego kefir jest zdrowy i jak możesz go zrobić samodzielnie
• Prosty przepis na kimchi: fermentacja dla zdrowia jelit
• Fermentowana czerwona kapusta

Niektóre badania pokazują, że spożywanie produktów fermentowanych korzystnie wpływa na zdrowie jelit, a tym samym może przyczyniać się do regeneracji równowagi mikrobiomu (13,14). Sukces zależy jednak od różnych czynników i nie zawsze jest udowodniony. Produkty fermentowane mają jednak oprócz właściwości probiotycznych także inne właściwości prozdrowotne, które czynią z nich pewny booster zdrowia: proces fermentacji sprawia, że produkty są łatwiej strawne, a ważne składniki odżywcze lepiej dostępne dla Twojego organizmu. Ponadto dostarczają wielu ważnych witamin i składników mineralnych (14).

Probiotyki można przyjmować także jako suplementy diety w postaci tabletek lub proszków. Przy wyborze ważne jest zwrócenie uwagi na jakość, ponieważ wiele dostępnych na rynku produktów nie ma udowodnionego działania. To, czy probiotyki skutecznie pomagają w regeneracji po infekcji żołądkowo-jelitowej, zależy z jednej strony od patogenu, a z drugiej od szczepu bakterii lub składu bakterii w przyjmowanym preparacie. Generalnie niektóre badania wskazują na pozytywne efekty. Ogółem wyniki badań nie są jednak jeszcze wystarczające i potrzebne są dalsze badania, aby zapewnić indywidualne sukcesy terapeutyczne (15,16).

Prebiotyki

Prebiotyki to określone rodzaje błonnika, takie jak inulina, oligofruktoza i pektyna, które służą jako pożywienie dla Twoich pożytecznych bakterii jelitowych i korzystnie zmieniają skład bakterii w jelitach. Przyczyniają się m.in. do ochrony przed patogenami, wspierają Twój układ odpornościowy oraz poprawiają trawienie i przyswajanie składników mineralnych (1,12).

Do produktów prebiotycznych należą między innymi (17–19):

• Niektóre warzywa, takie jak cykoria, skorzonera, topinambur, szparagi, por, cebula
• Niektóre owoce, takie jak banany, jabłka i śliwki
• Owies, pszenica, jęczmień i żyto
• Rośliny strączkowe, takie jak soja, groch, soczewica i fasola

Wskazówka: Szczególnym prebiotycznym rodzajem błonnika jest skrobia oporna. Powstaje ona, gdy produkty bogate w skrobię się ugotuje, a następnie pozwoli im ostygnąć. Ziemniaki, rośliny strączkowe, ryż i produkty zbożowe mogą dzięki takiemu sposobowi przygotowania przynieść dodatkową korzyść zdrowotną (19).

Także prebiotyki można przyjmować jako praktyczne suplementy diety w formie kapsułek lub proszku. W sprzedaży występują tu wyraźne różnice jakościowe. Przed zakupem dobrze się więc zorientuj.

W jakim stopniu produkty prebiotyczne i suplementy diety rzeczywiście mogą pomóc w regeneracji Twojej flory jelitowej, nie zostało jeszcze w pełni zbadane. Istnieją jednak badania wskazujące, że prebiotyki mogą mieć działanie ochronne przed biegunką infekcyjną lub poantybiotykową oraz skracać jej czas trwania (11).

Tak działa regeneracja flory jelitowej na poziomie mikrobiologicznym

Przy zaburzeniu równowagi mikrobiomu, na przykład po infekcji żołądkowo-jelitowej lub przyjmowaniu antybiotyków, bakterie stosują różne taktyki, aby wyprzeć patogeny i przywrócić porządek w jelitach. Są to złożone interakcje między mikroorganizmami a ludzkim organizmem, które nie zostały jeszcze w pełni zbadane (20).

Przedstawiamy Wam kilka znanych dotąd, możliwych mechanizmów:

1. Bakterie niechorobotwórcze mogą wiązać bakterie chorobotwórcze i w ten sposób utrudniać im zakażenie organizmu.
2. Niektóre bakterie mogą wytwarzać rodzaj warstwy ochronnej, która zapobiega osadzaniu się patogenów na błonach śluzowych i wyrządzaniu tam szkód.
3. Niektóre bakterie mogą (podobnie jak przeciwciała naszego układu odpornościowego) wytwarzać substancje, które zabijają lub osłabiają patogeny.
4. Bakterie komunikują się ze sobą i mogą wysyłać sygnały, które hamują lub obniżają produkcję szkodliwych substancji przez patogeny.
5. Bakterie sprzyjające zdrowiu konkurują ze szkodliwymi bakteriami o pożywienie i miejsce, co utrudnia szkodliwym bakteriom przetrwanie.
6. Bakterie wpływają na układ odpornościowy i mogą w ten sposób wspierać produkcję substancji, które zabijają patogeny.
7. Niektóre bakterie wspierają spójność tzw. „tight junctions”. Są to połączenia między komórkami, które regulują przepuszczalność błony śluzowej (jelit). Dzięki temu bakterie mogą zapobiegać przedostawaniu się patogenów do organizmu i ograniczać uszkodzenia błony śluzowej jelit.

Jak widzisz, odbudowa zdrowej flory jelitowej to złożony proces, którego nie da się osiągnąć za pomocą pojedynczych, odizolowanych mechanizmów. Na przykład niektóre szczepy bakterii mogą w zdrowym środowisku jelitowym pełnić pożyteczne funkcje, podczas gdy w zaburzonych warunkach mogą nie przynosić tych samych korzyści. I odwrotnie, potencjalnie szkodliwe bakterie czasem mogą przynosić pożytek. Liczy się więc współdziałanie i równowaga! Na regenerację wpływają ponadto różne czynniki, takie jak wyjściowy skład Twojego mikrobiomu, genetyka, środowisko, dieta oraz rodzaj i ilość przyjętego patogenu (20).

Podsumowanie

Po infekcji żołądkowo-jelitowej Twoja flora jelitowa jest wytrącona z równowagi. Aby jak najszybciej przywrócić jelita do formy, ważny jest zdrowy styl życia przyjazny jelitom. Należą do niego odpowiednia ilość snu, dobre radzenie sobie ze stresem, regularna aktywność fizyczna, wystarczające nawodnienie oraz urozmaicona, zdrowa dieta bogata w błonnik i fermentowane, probiotyczne produkty.

Masz za sobą infekcję żołądkowo-jelitową i chcesz wiedzieć, jak wygląda skład Twojego mikrobiomu jelitowego? Dzięki testowi mikrobiomu myBioma w prosty sposób uzyskasz wgląd w stan zdrowia swojej flory jelitowej – w oparciu o naukę i najnowsze technologie. Dodatkowo otrzymasz spersonalizowane zalecenia dotyczące stylu życia i diety, które pomogą Ci poprawić zdrowie i samopoczucie. Przetestuj się już teraz!