Mikrobiom matki i dziecka: czy dziedziczymy florę jelitową matki?

Mama dała nam życie i przekazała nam swoje geny. Ale to nie wszystko! Nawet społeczność pracowitych bakteryjnych lokatorów, które tworzą nasz indywidualny mikrobiom, częściowo pochodzi od naszej mamy.
W tym wpisie na blogu chcemy sprawdzić, jak przebiega przekazanie flory jelitowej matki noworodkowi i jakie czynniki przed porodem, w jego trakcie i po nim wpływają na zdrowie dziecka.

Dlaczego zdrowy mikrobiom jelitowy dzieci jest tak ważny

W ciągu pierwszych trzech lat życia noworodek rozwija swój całkowicie indywidualny mikrobiom jelitowy, nazywany też florą jelitową. W tym czasie jest on jeszcze mało zróżnicowany i znacznie mniej stabilny niż u dorosłych. Skład mikrobiomu w dzieciństwie ma istotny wpływ na zdrowie przez całe życie i może wpływać na ryzyko chorób w wieku dorosłym. Badania pokazują, że niekorzystny skład mikrobiomu (= dysbioza) we wczesnym wieku może być powiązany z różnymi chorobami, na przykład z alergiami, astmą, nieswoistymi chorobami zapalnymi jelit, nadwagą i przewlekłymi chorobami skóry, takimi jak atopowe zapalenie skóry. Ponadto mikrobiom jelitowy wydaje się mieć wpływ na rozwój mózgu. Może to oddziaływać nie tylko na zdolności poznawcze, ale także na nastrój i rozwój społeczny. Więcej informacji o wzajemnej komunikacji między jelitami a mózgiem znajdziesz tutaj: Jak jelita i mózg są ze sobą powiązane (1,2).

Rozwój mikrobiomu: zagadka początku kolonizacji bakteryjnej

Kiedy zaczyna się kolonizacja przez mikroorganizmy? Już w łonie matki czy dopiero po porodzie? Badacze nie są co do tego zgodni, a dyskusja dotyczy ważnych podstaw immunologii i biologii rozrodu. Przez długi czas uważano, że łono matki jest „sterylne”, i zakładano, że dzieci rozwijają swój mikrobiom dopiero po porodzie. Łożysko zaopatruje rozwijające się dziecko w łonie matki w tlen, składniki odżywcze i substancje odpornościowe z krwi matki. Nieuszkodzone łożysko działa jak tarcza ochronna, która chroni płód przed infekcjami. W ostatnich latach pojawiały się jednak wciąż wskazówki, że w łożysku i płynie owodniowym występują mikroorganizmy, co sugerowałoby obecność mikrobiomu już w łonie matki (3). W 2023 roku badania te zostały jednak krytycznie przeanalizowane przez międzynarodowy zespół ekspertów, który stwierdził zanieczyszczenia w próbkach. Dlatego znów obowiązuje pierwotne założenie, że dopiero poród jest pierwszym kontaktem z mikroorganizmami (4).

Tak mikrobiom matki wpływa na dziecko

Chociaż same mikroorganizmy matki zwykle nie przedostają się przez łożysko, wpływają one na rozwijające się dziecko. Wytwarzają bowiem produkty przemiany materii, które docierają do płodu i przygotowują go na życie w świecie pełnym mikroorganizmów po porodzie (4,5).

Istnieją wskazówki, że w ten sposób mikrobiom matki wpływa na epigenom dziecka. Epigenom steruje rozwojem dziecka, wpływając na to, które geny są włączane lub wyłączane. Badania wskazują na związek między mikrobiomem matki a ryzykiem różnych chorób, takich jak choroby metaboliczne i układu krążenia, zmiany neurologiczne oraz problemy z układem odpornościowym. Ponadto zaburzona równowaga w składzie mikrobiomu matki może zwiększać ryzyko powikłań ciąży (5,8).

Liczy się droga: jak mikroorganizmy przechodzą od matki do dziecka

Choć zajmujemy się głównie mikrobiomem jelitowym, ważny mikrobiom występuje też w innych częściach ciała. Na przykład w okolicy intymnej, w jamie ustnej i części nosowej gardła oraz na skórze. Przez długi czas zakładano, że dzieci urodzone przez cesarskie cięcie mają gorsze warunki rozwoju mikrobiomu, ponieważ podczas porodu nie mają kontaktu z mikroorganizmami z wydzieliny pochwowej i jelitowej matki.

Badanie opublikowane w 2023 roku łagodzi te obawy. Holenderski zespół badawczy przeanalizował mikrobiom 120 par matka–dziecko i stwierdził, że bakterie są przekazywane różnymi drogami. Oprócz wydzieliny pochwowej ważną rolę odgrywają m.in. kontakt skóra do skóry i mleko matki. Badanie wykazało, że średnio 58,6% mikrobiomu noworodka pochodzi od matki, niezależnie od sposobu porodu. Różnica: u dzieci urodzonych drogami natury większość mikroorganizmów pochodzi z wydzieliny pochwowej i jelitowej, natomiast u dzieci urodzonych przez cesarskie cięcie mikroorganizmy pochodzą głównie z mleka matki. Wygląda więc na to, że ten deficyt można naturalnie wyrównać (6). Mimo to badania wciąż wskazują na zwiększone ryzyko niektórych chorób, takich jak alergie, astma czy nadwaga, u dzieci urodzonych przez cesarskie cięcie. Przyczyny tego prawdopodobnie wykraczają jednak poza brak kontaktu z mikrobiomem pochwy matki i nie są jeszcze do końca jasne.

Wynik badania podkreśla w każdym razie, jak ważne dla zdrowia dziecka jest karmienie piersią. Wyłączne karmienie piersią przynajmniej przez pierwsze sześć miesięcy wiąże się z lepszym rozwojem mózgu i silnym układem odpornościowym oraz chroni dziecko przed wieloma chorobami aż do dorosłości (7). Również dla rozwoju mikrobiomu jelitowego dziecka korzyści karmienia piersią w porównaniu z mlekiem modyfikowanym są wyraźnie widoczne (6,7).

Znaczenie zdrowego odżywiania w czasie ciąży

Zdrowie metaboliczne matki ma decydujący wpływ na zdrowie jej potomstwa. Niedożywienie i nadwaga w czasie ciąży mogą prowadzić do powikłań i zwiększać ryzyko różnych chorób u dziecka, w tym otyłości, cukrzycy, astmy, chorób układu krążenia oraz zaburzeń rozwoju mózgu. Odpowiednia podaż ważnych składników odżywczych zapewnia optymalne zaopatrzenie płodu w łonie matki i gwarantuje zdrowy wzrost oraz rozwój narządów (5). Ponadto dieta jest decydującym czynnikiem wpływającym na skład mikrobiomu jelitowego matki, a ten, jak już wiesz, odgrywa istotną rolę w rozwoju dziecka.

Rola mikrobiomu w przekazywaniu obciążeń psychicznych

Oprócz zdrowia fizycznego ogromne znaczenie dla zdrowia dziecka ma także zdrowie psychiczne matki. Wiadomo, że mikrobiom jelitowy i mózg pozostają w stałej wymianie, dlatego choroby psychiczne można również wiązać ze zmienionym mikrobiomem. Ale czy może to wpłynąć na dziecko? Dziedziczenie chorób psychicznych i traum to złożony temat z wieloma znakami zapytania. Istnieją wskazówki, że mikrobiom również jest jednym z elementów tej układanki: w badaniu 450 par matka–dziecko w Singapurze naukowcy sprawdzali, jak obciążenia psychiczne matki (w tym krzywdzenie matki w dzieciństwie, lęki i stresujące wydarzenia życiowe zarówno przed ciążą, jak i w jej trakcie) wpływają na mikrobiom jelitowy jej dzieci. Wyniki badania wskazują na zmieniony skład bakterii w mikrobiomie dziecka. Różnice stwierdzono nawet w zależności od rodzaju obciążenia psychicznego matki. Niektóre z dotkniętych gatunków bakterii są powiązane z umiejętnościami emocjonalnymi i społecznymi. Potrzebne są dalsze badania, aby potwierdzić te wskazówki i lepiej zrozumieć złożoność międzypokoleniowych skutków obciążeń psychicznych (9).

Podsumowanie

Jak widzisz, zależności w mikrobiomie matki i dziecka są dość złożone, a badania wciąż stoją przed wieloma znakami zapytania. Pewne jest jednak, że zdrowie matki jest ważne dla zdrowia dziecka – także na poziomie bakterii jelitowych, które na wiele różnych sposobów odpowiadają za nasze zdrowie i samopoczucie.

Bardzo zależy nam na budowaniu świadomości, jak ważne jest zdrowie kobiet – nie tylko w czasie ciąży, ale także przed nią i po niej. Wiele zawdzięczamy naszym mamom – także nasz mikrobiom. Podaruj swojej mamie w zamian możliwość poprawy zdrowia i samopoczucia: dzięki testowi mikrobiomu jelitowego myBioma można odkryć fascynujące zależności – bez komplikacji, z domu, w oparciu o najnowocześniejsze technologie i z solidnym uzasadnieniem naukowym. Zamów test mikrobiomu już teraz.