10 faktów: Co plastik robi z jelitami

Plastik jest wszechobecny i trudno sobie wyobrazić bez niego nasze życie. Coraz lepiej jednak dostrzegamy różnorodne zagrożenia, jakie niosą ze sobą tworzywa sztuczne: plastik jest poważnym problemem nie tylko dla środowiska i wielu zwierząt, ale też szkodliwie wpływa na nasze zdrowie. Najmniejsze cząstki plastiku można wykryć nawet w naszym stolcu – czy to oznacza, że część plastiku płynie już w naszych żyłach? Jakie skutki ma to dla naszego organizmu? Wszystkie te efekty działania mikroplastiku pokazujemy ci tutaj w 10 krokach.

1. Czym jest mikroplastik?

Plastik występuje we wszystkich rozmiarach, kształtach i z najróżniejszych materiałów. Plastik niebezpieczny dla nas występuje w postaci najmniejszych cząstek – to tak zwany mikro- i nanoplastik. Mikroplastik ma mniej niż 5 mm, a nanoplastik jest mniejszy nawet niż 0,0001 mm i niewidoczny gołym okiem. Mikro- i nanoplastik powstaje na dwa sposoby: z jednej strony przemysłowo wytwarza się małe kuleczki plastiku, które później łączy się w większe elementy albo stosuje jako najmniejsze cząstki w kosmetykach. Z drugiej strony duża część naszych plastikowych odpadów trafia do oceanów i rozpada się tam przez dziesięciolecia na najmniejsze cząstki. (1)

2. Dokąd trafia mikroplastik?

Z powstałym mikro- i nanoplastikiem mogą się wydarzyć dwie rzeczy. Podczas produkcji plastiku część najmniejszych cząstek może uwalniać się do powietrza. W ten sposób mikroplastik może być rozprzestrzeniany w powietrzu i wdychany, co prawdopodobnie szkodzi płucom. (2)
Większy problem rozgrywa się jednak w oceanach. Tam cząstki plastiku są pobierane wraz z pokarmem przez najmniejsze organizmy morskie. Zaczyna się to już od planktonu i trwa dalej. Przez naturalny łańcuch pokarmowy, w którym plankton zjadają kraby i mniejsze ryby, a te z kolei większe ryby, mikro- i nanoplastik przedostaje się do dużych zwierząt. Gdy już tam trafi, plastik wraca do nas – dokładnie na nasz stół. (1)

3. Jak plastik trafia na nasze talerze?

Jedząc owoce morza i ryby, ryzykujemy nie tylko, że zjemy pyszną rybę, ale też że zjemy przy tym mikro- i nanoplastik. Są ryby i owoce morza, które są bardziej, i takie, które są mniej zanieczyszczone tworzywami sztucznymi. Wygląda na to, że ryby morskie pobierają więcej plastiku niż ryby ze zbiorników śródlądowych. Prawdopodobnie wynika to z tego, że oceany są bardziej zanieczyszczone plastikiem niż większość jezior i stawów. Ale także między oceanami są różnice: badania wykazały, że ryby przy wybrzeżu Norwegii są znacznie mniej zanieczyszczone plastikiem niż na dużych odcinkach wybrzeża Chin i Morza Śródziemnego. Również śródlądowe łowiska w Europie wydają się mieć w swoich wodach znacznie mniejszy udział cząstek plastiku niż na przykład w Kanadzie. (3)

4. Czy mikroplastik dostaje się do organizmu?

Na to niepokojące pytanie niestety musimy odpowiedzieć twierdząco. Cząstki plastiku na pewno trafiają do naszego przewodu pokarmowego, ponieważ spożywając skażoną żywność (zobacz punkt 8), przyjmujemy plastik razem z nią. Czy nanoplastik trafia u ludzi także do krwiobiegu, nie zostało jeszcze jednoznacznie udowodnione, ale jest to prawdopodobne. W badaniach na zwierzętach wykazano, że cząstki na pewno przenikają dalej do wnętrza organizmu i docierają do różnych narządów. (4, 5, 6)

5. Co plastik robi z jelitami?

W nowym badaniu udowodniono już, że cząstki plastiku znajdują się w ludzkim stolcu . Było to wprawdzie niewielkie badanie z udziałem niewielu uczestników, jednak pochodzili oni z różnych krajów Europy, z Rosji i z Japonii. U każdego (!) uczestnika wykryto w stolcu cząstki plastiku. Oznacza to, że kontakt jelit z plastikiem nie jest rzadkością. Aby jednak ustalić, jakie skutki mikro- i nanoplastik ma dla jelit, musimy w dużej mierze opierać się na badaniach na zwierzętach. Wykazano tam na danio pręgowanym, że cząstki plastiku powodują w jelitach poważne uszkodzenia . Duże problemy wywoływały zwłaszcza nanocząstki (rzędu 0,0001 mm), ale też mikrocząstki. Uszkodzona została struktura błony śluzowej jelit, zniszczone zostały komórki jelitowe i wywołany został stres oksydacyjny, który może wpływać także na geny. (4, 5)

6. Czy plastik wchłania się do krwi?

Nasuwa się pytanie, czy cząstki plastiku są wchłaniane z jelit i docierają wraz z krwią do całego organizmu. Także tutaj dostępne są przede wszystkim dane z badań na zwierzętach – mogą jednak obowiązywać podobne warunki dla ludzi. U myszy wykazano, że mikroplastik jest wchłaniany w jelitach i stamtąd trafia do wątroby i nerek. Tam cząstki plastiku odkładają się i mogą przyczyniać się do uszkodzeń komórek oraz w istotny sposób wpływać na metabolizm. Przy osłabionej barierze jelitowej, jak w przypadku zespołu nieszczelnego jelita (leaky gut) i przewlekłych zapalnych chorób jelit, wchłaniane jest więcej cząstek. Zakłada się również, że mikro- i nanoplastik przyczynia się u ludzi do powstawania nadwagi, niepłodności, mutacji genów i nowotworów. Mimo to nie należy wpadać w panikę, bo nawet jeśli składniki plastiku przyczyniają się do tych chorób, są tylko jednym z wielu czynników. Ważne jest, aby dbać o zdrowy styl życia i rozważnie obchodzić się z plastikiem. (1, 3, 6)

7. Jak mogę ograniczyć zużycie plastiku?

Pierwszym krokiem jest zastanowienie się, w czym możesz najlepiej ograniczyć plastik w swoim codziennym życiu. Jest to dobre nie tylko dla twojego zdrowia, ale także dla środowiska. Czy naprawdę potrzebujesz plastikowej torebki, czy podczas zakupów można się bez niej obejść? Czy w przerwie na lunch regularnie używasz plastikowych naczyń i plastikowych butelek? Właśnie w ten sposób przyjmujesz z jedzeniem dodatkowe cząstki plastiku. Rozsądną inwestycją byłaby szklana butelka wielokrotnego użytku i prawdziwe sztućce do pracy.

8. W przypadku owoców morza zwracaj uwagę na pochodzenie!

Ryby są niezwykle zdrowe i dostarczają cennych składników odżywczych, takich jak kwasy tłuszczowe omega-3. Zwracaj jednak koniecznie uwagę na pochodzenie i przechowywanie ryby (zapakowana w papier czy w plastik) – jak wyjaśniono w punkcie 4, zanieczyszczenie plastikiem różni się regionalnie. Szczególnie bezpieczne są ryby krajowe i ze zbiorników śródlądowych, ale także ryby z Morza Północnego i północnego Atlantyku powinny być mniej zanieczyszczone. Krewetki natomiast powinieneś jeść rzadziej, ponieważ żywią się głównie planktonem i przez to są narażone na większe zanieczyszczenie .(3)

9. Żadnych produktów gotowych

Produkty gotowe są niezdrowe nie tylko ze względu na dodatki, takie jak wzmacniacze smaku, emulgatory i barwniki, ale też dlatego, że są dłużej przechowywane w plastiku lub aluminium, przez co mikrocząstki mogą przenikać do jedzenia. Staraj się więc rezygnować z dań gotowych i zamiast tego jeść świeże produkty .

10. Kupuj warzywa i owoce we właściwy sposób!

Owoce i warzywa są w supermarketach najczęściej sprzedawane w plastikowych opakowaniach . Przy dłuższym kontakcie małe cząstki plastiku mogą się też osadzać na owocach i w ten sposób być przez ciebie zjadane. Dlatego warzywa i owoce zapakowane koniecznie myj przed jedzeniem! Staraj się dodatkowo kupować owoce i warzywa w jak najmniejszym opakowaniu – odwiedź zamiast tego lokalny targ rolniczy. W ten sposób dostaniesz regionalne i sezonowo dojrzałe warzywa – to służy nie tylko twojemu organizmowi i środowisku, ale od razu lepiej smakuje!

Dr. Elisabeth Orgler-Gasche

Lekarz i specjalista ds. żywienia

Jako lekarz, dietetyk i autorka Elisabeth od lat intensywnie zajmuje się zagadnieniami jelit, trawienia, mikrobiomu i odżywiania. Jej praca dostarcza cennych spostrzeżeń i praktycznych porad dotyczących holistycznego zdrowia.

Więcej tego autora