Otyłość – czy przyczyną jest mikrobiom?

Choroby przewlekłe na całym świecie szybko się nasilają, a jedną z głównych ich przyczyn jest otyłość, czyli znaczna nadwaga (1). Mimo że istnieje wiele metod, które próbują zapobiegać stale rosnącej masie ciała, otyłość pozostaje powszechnym problemem. Pilnie potrzebne są więc nowe rozwiązania. Choroby związane z nadwagą, takie jak choroby układu krążenia, cukrzyca i nowotwory , należą do głównych przyczyn zgonów, dlatego naukowcy starają się znaleźć nowe, skuteczne metody leczenia tych schorzeń (2).

Jakie są przyczyny nadwagi?

Wysokokaloryczna dieta jest czynnikiem przyczynowym otyłości i może również prowadzić do zmian w mikrobiomie jelitowym (3). Oprócz czynników żywieniowych, związanych ze stylem życia i genetycznych przypuszcza się, że nadwaga lub otyłość może także wynikać z zaburzenia mikrobiomu jelitowego, ponieważ brak równowagi w jelitach, zwany też dysbiozą, wpływa na funkcje metaboliczne oraz na równowagę między przyjmowaniem pokarmu a wydatkiem energetycznym (3).

Związek nadwagi z mikrobiomem jelitowym

A raczej: czy zaburzona flora jelitowa może prowadzić do nadwagi? Wiadomo, że mikrobiom jelitowy ma ogromny wpływ na ogólny stan zdrowia i samopoczucie. Bakterie w jelitach wpływają na wchłanianie, rozkład i magazynowanie składników odżywczych i mogą potencjalnie oddziaływać na fizjologię (1). Oprócz dużej podaży kalorii z występowaniem otyłości powiązano również nadmierne stosowanie antybiotyków (4). Zaburzona równowaga mikrobiomu jelitowego może sprzyjać rozwojowi szkodliwych organizmów, które mogą prowadzić do nadwagi lub otyłości oraz wywoływać przewlekłe stany zapalne, a tym samym odgrywa ważną rolę w zapobieganiu przewlekłym chorobom metabolicznym i chorobom jelit (5). Zrównoważony mikrobiom jelitowy z kolei uważany jest za ważny czynnik w zapobieganiu otyłości i chorobom metabolicznym oraz w łagodzeniu ich przebiegu (6). Zwiększenie liczby pożytecznych bakterii przy jednoczesnym zmniejszeniu liczby bakterii szkodliwych może zatem przyczynić się do poprawy zdrowia i samopoczucia (7).

Przy okazji: dzięki testowi mikrobiomu myBioma bardzo łatwo możesz w domu sprawdzić, czy twój mikrobiom jelitowy jest w równowadze, czy występuje dysbioza. Na podstawie wyniku otrzymasz oparte na wiedzy naukowej zalecenia żywieniowe.

Mikrobiom decyduje o apetycie

Jelito nazywane jest dziś również „drugim mózgiem”, ponieważ żyjące tam mikroorganizmy komunikują się bezpośrednio z mózgiem i w ten sposób wpływają na sygnały mózgowe odpowiedzialne za pobudzanie głodu i apetytu (8).

Które bakterie jelitowe działają przeciw nadwadze?

W większości badań stwierdzono, że stosunek Firmicutes do Bacteroidetes jest wyraźnie wyższy u osób otyłych (7). Przeprowadzono ponadto badanie, w którym analizowano różnice w mikrobiomie jelitowym między otyłymi a nieotyłymi japońskimi uczestnikami. Uczestnicy z otyłością mieli znacznie mniejszą liczbę Bacteroidetes oraz wyższy stosunek Firmicutes do Bacteroidetes w porównaniu z uczestnikami bez otyłości. Również różnorodność bakterii była niższa u osób otyłych niż u nieotyłych (9).

W badaniu z udziałem otyłych i szczupłych chińskich studentów wykazano ujemną korelację między BMI a różnorodnością. Otyli mężczyźni mieli mniej zróżnicowany mikrobiom niż osoby z grupy szczupłej. Ponadto skład mikrobiomu u szczupłych mężczyzn był bardziej złożony i charakteryzował się wyższym stosunkiem Bacteroides do Firmicutes.

Jaki wpływ ma dieta na wagę i mikrobiom jelitowy?

Różne sposoby odżywiania w różny sposób wpływają na skład i różnorodność mikrobiomu jelitowego (10). Typowa dieta zachodnia, charakteryzująca się spożywaniem dużej ilości żywności wysoko przetworzonej, dużą podażą nasyconych kwasów tłuszczowych i cukru, a także niskim spożyciem warzyw, owoców i błonnika (11), zaburza równowagę mikrobiomu jelitowego (12).

Badania wykazały, że afrykańskie dzieci, które odżywiają się dietą ubogą w tłuszcz i bogatą w błonnik, mają większą różnorodność mikrobiomu i mniej bakterii chorobotwórczych. Dzieci te mają ponadto większe ilości Bacteroidetes niż dzieci europejskie, u których występują większe ilości Firmicutes i Enterobacteriaceae (13).

Z kolei wykazano, że dieta bogata w tłuszcz i uboga w błonnik zmniejsza różnorodność mikrobiologiczną w jelitach oraz liczbę bakterii jelitowych, które wytwarzają cenne SCFA (krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe) (14, 15). Spożywanie produktów bogatych w błonnik (np. owoców, warzyw i roślin strączkowych) zwiększało różnorodność mikrobiologiczną (14, 16) i było u ludzi związane z mniejszym przyrostem masy ciała, niezależnie od podaży kalorii (17).

Wykazano również, że astaksantyna, jeden z najsilniejszych przeciwutleniaczy, oraz lecznicza grzyb Antrodia cinnamomea poprawiają mikrobiom jelitowy u myszy z otyłością wywołaną dietą bogatą w tłuszcz. Obie substancje zapobiegały przyrostowi masy ciała, poprawiały metabolizm tłuszczów i cukrów oraz regulowały równowagę mikrobiomu jelitowego (18, 19), optymalizując stosunek Bacteroides do Firmicutes i zwiększając liczebność Akkermansia (19).

Jaki wpływ ma ruch na naszą wagę i mikrobiom jelitowy?

Aktywność sportowa ma pozytywny wpływ na mikrobiom jelitowy. Sprzyja różnorodności mikrobiologicznej, a także rozwojowi bakterii jelitowych produkujących maślan (20). W jednym z badań porównywano zmiany różnorodności i składu mikrobiologicznego jelit u młodych dorosłych podejmujących umiarkowaną do intensywnej aktywność fizyczną. Badanie wykazało wzrost różnorodności mikrobiologicznej, zwłaszcza u uczestników, którzy dodatkowo jedli dziennie wystarczającą ilość błonnika (21). Ponadto u dorosłych z otyłością po tlenowej, umiarkowanej do intensywnej aktywności fizycznej odnotowano wzrost Bacteroidetes i spadek Firmicutes (22). Można z tego wnioskować, że zarówno ruch, jak i dieta bogata w błonnik pozytywnie wpływają na nasze „bakterie szczupłej sylwetki”.

Więcej o związku sportu ze zdrowiem jelit dowiesz się z naszego artykułu: Jak mikrobiom i sport są ze sobą powiązane? .

Probiotyki jako wsparcie w redukcji masy ciała?

Probiotyki, stosowane właściwie, mogą pomóc poprawić skład flory jelitowej. Pod tym względem przyjmowanie probiotyków może przyczynić się do zmniejszenia ryzyka nadwagi. Suplementacji probiotykami nie należy jednak traktować jako cudownego środka, który w magiczny sposób rozwiąże wszystkie problemy. Ważniejsze jest skupienie się na zdrowym stylu życia i właściwej diecie.

Spojrzeć na sprawę całościowo

Ostatecznie na różnorodność i skład mikrobiomu jelitowego wpływa wiele czynników, które mogą prowadzić do zaburzenia równowagi związanego z przyrostem masy ciała i otyłością. Na mikrobiom jelitowy wpływają w szczególności dieta, aktywność fizyczna, suplementy diety i leki. Wpływ mikrobiomu jelitowego na metabolizm, gospodarkę hormonalną i mózg może odgrywać ważną rolę w kontroli wagi i leczeniu otyłości.

Z niecierpliwością czekamy na kolejne badania. Czy wiesz, że możesz karmić odpowiednie bakterie w swoich jelitach i w ten sposób zwiększać ich liczbę? Wypróbuj ten przepis: gulasz z soczewicy i warzyw: pokarm dla twoich bakterii szczupłej sylwetki. Jeszcze więcej prostych i smacznych przepisów, które optymalnie wspierają twój mikrobiom, znajdziesz też w e-booku myBioma: Mikrobiomfutter – przepisy dla twoich bakterii jelitowych.