Prawdopodobnie już kiedyś słyszałeś o paleo. Paleo oznacza mniej więcej dietę z epoki kamienia i opiera się na pierwotnym sposobie odżywiania łowców i zbieraczy. Chcieliśmy dokładnie dowiedzieć się, co to znaczy odżywiać się w stylu paleo, jakie zalety ma ten sposób odżywiania, także dla zdrowia naszych jelit, i jak wygląda typowy dzień. Przeprowadziliśmy wywiad z Anją z Paleo360.de i otrzymaliśmy ciekawe odpowiedzi.
Paleo – co to właściwie znaczy?
Paleo to skrót od pojęcia paleolit, czyli opisanej epoki w historii Ziemi. Ten okres nazywany jest także starszą epoką kamienia, a ludzie, którzy wtedy żyli, określani są jako łowcy i zbieracze – co oddaje również ich styl życia. Epoka ta trwała mniej więcej do około 10 000 lat temu – czyli do czasu, w którym, w zależności od regionu, rozpowszechniły się też uprawa roli i hodowla zwierząt.
W szerszym kontekście człowiek w ciągu ostatnich 10 000 lat, a zwłaszcza w ostatnich dziesięcioleciach i kilku stuleciach industrializacji, przeszedł ogromną zmianę stylu życia. Od łowcy i zbieracza do człowieka osiadłego. Ta zmiana stylu życia i środowiska w stosunkowo krótkim czasie sprawiła, że np. nasze trawienie, a także biomechanika nie nadążyły za nowymi zmianami. Innymi słowy: nowo stworzone środowisko, w którym żyjemy, nie pasuje do genetyki rozwijanej przez tysiąclecia ani do jej ekspresji.
Te naukowe ustalenia odnosi się następnie do człowieka i jego stanu zdrowia. Choroby cywilizacyjne, takie jak nadwaga, stany zapalne, nadciśnienie, choroba Alzheimera, nowotwory itd., nie są przy tym przeznaczeniem człowieka, lecz skutkiem jego stylu życia i kontekstu, w którym żyje – jego środowiska.
W gruncie rzeczy zgłębianie idei paleo to – dla mnie myśl, by przypomnieć sobie, co to znaczy być człowiekiem. Skąd pochodzimy, jak chcę żyć – a do tych rozważań przyjmuje się perspektywę ewolucyjną. I oczywiście zdrowie jest mocnym punktem odniesienia dla takiego spojrzenia.
Podstawy naukowe paleo położył zresztą m.in. Boyd Eaton w popularnonaukowej książce „The Paleolithic Prescription”. Już wtedy przewidział, że z aspektu epoki kamienia prawdopodobnie będzie się żartować. Nigdy jednak nie chodziło o to, byśmy wracali do epoki kamienia. Zawsze chodziło o osadzenie wiedzy o naszym ewolucyjnym pochodzeniu we współczesnym kontekście. Koncepcję paleo dało się oczywiście dobrze sprzedać pod hasłem diety z epoki kamienia, przez co często była źle rozumiana.
Bo oczywiście technologia – „nowoczesne” narzędzia – także do tego należy. Nie chcę wracać do epoki kamienia. Po pierwsze człowiek i jego otoczenie cały czas się rozwijają, po drugie moim zdaniem warto mądrze korzystać z nowoczesnych narzędzi, byśmy mogli odpowiednio kształtować swoje życie. Powinniśmy jednak częściej zadawać sobie pytanie, w jakim świecie chcemy żyć. I czy świat, który sobie stworzyliśmy, naprawdę nam służy.
Innymi słowy: Warto nauczyć się obchodzić z narzędziami, aby można było używać ich dobrze i z sensem. A naszą siłę twórczą powinniśmy wykorzystywać przede wszystkim do tego, co wartościowe i znaczące.
Podsumowując: Nasz osiadły, cywilizowany i oderwany od natury styl życia może nas na różne sposoby chorować. Różne ludzkie potrzeby nie są wystarczająco zaspokajane. I właśnie tu zaczyna się idea paleo. Przypomina nam, co znaczy być człowiekiem. I łączy to ze współczesnymi realiami i technologiami – aby znów być zdrowym i żyć w sposób zapobiegający chorobom. W Paleo360 przekładamy tę wiedzę na praktyczne wskazówki. I inspirujemy do zmian w obszarach odżywiania, ruchu, snu i relacji – ze sobą i z innymi.
Co wyróżnia Paleo360?
Paleo360 postrzegamy jako firmę, która chce docierać bezpośrednio do ludzi i przekazywać impulsy oraz inspirację do zdrowszego stylu życia. Chcemy znów przypominać, co to znaczy być człowiekiem. Chcemy przekazywać wskazówki i narzędzia, które pozwalają ludziom podejmować lepsze decyzje dla siebie i własnego życia.
Oprócz bardzo indywidualnych korzyści, które mogą z tego wynikać, widzę w wartości Paleo360 także korzyść narodową i gospodarczą. Przyczyniamy się do tego, że w Niemczech żyje więcej zdrowych ludzi, którzy lepiej mogą wyrażać swoje możliwości, często nazywane potencjałem. Oczywiście nasza koncepcja nie zatrzymuje się na granicach Niemiec i osób niemieckojęzycznych. Dotychczas jednak w komunikacji zdecydowaliśmy się na nasz język ojczysty.
Dlaczego zdecydowaliście się na dietę paleo?
Ciekawe pytanie! Patrząc wstecz, mogę sformułować dla siebie kilka aspektów:
To poczucie sprawczości – tak, mogę coś zrobić dla siebie i swojego zdrowia. Być może jestem narażona na wiele czynników środowiskowych, ale nie jestem zdana na los.
U mnie podejrzewano już nietolerancję fruktozy i zespół jelita drażliwego. W tym czasie zwróciłam uwagę na paleo, a także na Paleo360. Diety eliminacyjne nie miały dla mnie sensu z punktu widzenia trawienia, mimo to je wypróbowałam. Dzięki Paleo360 trafiłam na koncepcję, która patrzy na człowieka holistycznie, ewolucyjnie i w szerszym kontekście. I pośrednio obiecywała też więcej radości i chęci do życia. Tymczasem udało mi się zbudować dobrą skrzynkę z narzędziami, z której mogę wybierać to, co jest teraz właściwe dla mnie, mojego zdrowia i jego rozwoju. Z perspektywy czasu cieszę się, że pewna lekarka przypięła mi wtedy łatkę „dolegliwości o podłożu psychosomatycznym”. Wtedy najwyraźniej nie chciałam zrozumieć, jak bardzo mój stan zdrowia jest związany z moją psychiką, sytuacją życiową i stylem życia. Dziś jestem za to wdzięczna.
Była to dla mnie także decyzja zawodowa. Jeszcze w trakcie studiów toksykologicznych założyłam własną działalność i pracowałam m.in. dla zespołu Paleo360 i razem z nim. Dążyłam do kariery akademickiej, ale miałam też doświadczenia, które skłoniły mnie do ponownego, wyraźnego przemyślenia tego celu.
Co pozytywnego zmieniło się u Was?
Zebraliśmy różne pozytywne doświadczenia. Czy to w lepszym radzeniu sobie z chorobami autoimmunologicznymi, astmą, alergiami, nietolerancjami pokarmowymi, czy w osiąganiu sportowych szczytów i znalezieniu znaczącej pracy…
U mnie konkretnie zmieniło się to:
Moje nastawienie do własnego ciała i życia z biegiem lat zmieniło się dalej na lepsze. Mogę teraz częściej decydować intuicyjnie, z brzucha i z serca. Myślenie to cenne narzędzie, ale nie jest moim głównym decydentem. Mogę teraz jeść wszystko, na co mam ochotę. Dolegliwości trawienne i bóle w ciele potrafię lepiej ocenić i umieścić w kontekście.
Idea odporności, a nawet antykruchości, bardzo mnie zachwyciła; poznałam ją najpierw dzięki Nicholasowi Nassimowi Talebowi, a także w sieci paleo. Dużo bardziej ufam sobie i swojemu ciału. Jednocześnie lepiej potrafię wyznaczać swoje granice i doceniać długoterminowe zdrowie. Udało mi się też ukończyć długi dystans (wielu zna go jako Ironman, jednego z organizatorów zawodów triathlonowych na długich dystansach). A w młodości nie byłam szczególnie sportowa. Po prostu to zrobiłam. Na swój sposób. To doświadczenie zostanie ze mną na zawsze i wzmocniło zaufanie do mnie samej i mojego ciała.
I tak każdy w zespole Paleo360, a także każdy, kto odkrył dla siebie paleo i Paleo360, ma własną historię. I to jest w tym właśnie fajne i wartościowe.
W badaniu na pierwotnym ludzie Hadza stwierdzono, że ich sezonowa i naturalna dieta sprzyja zdrowemu mikrobiomowi i większej różnorodności. Jakie jest Wasze zdanie na ten temat?
Fascynują mnie pierwotne ludy i ich sposób życia, choć na pewno wciąż niewiele o nich wiem. Moim zdaniem możemy czerpać inspirację z wspomnianego ustalenia. I przypomnieć sobie, skąd pochodzimy i czy inny styl życia – bardziej dostosowany do rytmów natury – nie ma jednak więcej sensu. Odzwierciedla się to przecież już w sezonowym odżywianiu. Dieta składająca się z jak największej liczby naturalnych, nieprzetworzonych produktów wydaje mi się również sensowna.
„Spokojne podejście do jedzenia jest dla mnie ważne.” – Anja z Paleo360.
Jak wygląda u Was typowe „What I eat in a day”?
Rano: chleb na zakwasie, jajko sadzone i kiełbasa.
Obiad rzadko, raczej małe przekąski, jeśli w ogóle.
Wieczorem: ciepły posiłek, często z dużą ilością warzyw. Często do tego ryba lub mięso.
Bardzo lubię też czekoladę, w tym tę o wysokiej zawartości kakao. Nadal jem też kebab, pizzę z pizzerii, bułki, makaron i tym podobne – tylko rzadziej i bardziej świadomie. Zjedzenie makaronu stało się prawdziwym świętem. Spokojne podejście do jedzenia jest dla mnie ważne.
Jakie są częste błędy przy przejściu na paleo?
Uff, dobre pytanie. Częstym błędem jest chęć zmienienia wszystkiego naraz. Zmiany po prostu wymagają cierpliwości, czasu, a także miłości (czyli potrzebnej uwagi). A ten proces działa najlepiej krok po kroku.
Kolejnym błędem jest oddawanie odpowiedzialności za własne decyzje. Wiele osób postrzega odżywianie jako jedną z głównych dźwigni. Znacznie skuteczniejsze może jednak być przyjrzenie się także zachowaniom związanym ze snem, poziomowi stresu, relacji ze sobą i z innymi oraz wzorcom ruchu w codziennym życiu.
Przywykliśmy do skupiania się tylko na jednym aspekcie i bardzo dokładnego jego analizowania. Dla holistycznej perspektywy konieczna jest jednak gotowość, by traktować kilka perspektyw jako równorzędne, a następnie zdecydować, w którym kierunku warto i trzeba działać. Dla każdej osoby wygląda to inaczej.
Kolejnym błędem byłoby oczekiwanie, że istnieje jedno rozwiązanie, które jest jednakowo ważne dla wszystkich.
Jak paleo wpływa na zdrowie jelit? Czy masz własne doświadczenia?
Osobiście miałam przeważnie dobre doświadczenia. Teraz znów mogę jeść wszystko, na co mam ochotę, i nawet w podróży nie muszę się martwić, że czegoś nie zniosę. W zależności od stanu zdrowia wyniki mogą oczywiście się różnić. Odbudowa jelit i zdolność tolerowania wszystkiego, co się chce jeść – to według mnie sensowny cel.
W tym procesie uważam za ważne, by nie poprzestawać po prostu na diagnozach. Są one ważnym krokiem do oceny i określenia stanu zdrowia. Ciało ma jednak duży potencjał regeneracji, na który musimy mu pozwolić. I moim zdaniem ten proces zaczyna się w głowie – od pragnienia regeneracji i świadomej decyzji.
Czy masz wskazówki, które produkty paleo mogą pozytywnie wpływać na mikrobiom?
Kiedy mówimy o mikrobiomie jelitowym, są oczywiście typowe wskazówki – jak dieta bogata w błonnik, warzywa i składniki odżywcze oraz włączenie niektórych ziół i przypraw. Często poleca się też żywność fermentowaną.
Zależy mi na tym, by wspomnieć także mięso i inne produkty pochodzenia zwierzęcego jako korzystne dla mikrobiomu. Jest ku temu kilka powodów. Na przykład przez lata zauważyłam, że mięso, jajka i nabiał służą mi szczególnie dobrze. Niektórzy ludzie doświadczają nawet prawdziwych sukcesów w leczeniu, gdy jedzą wyłącznie produkty zwierzęce.
Oprócz wyboru produktów uważam za kluczowe – jeśli nie ważniejsze niż sam wybór produktów – przyjrzenie się trawieniu i jego funkcjonowaniu: jak dobrze trawi moje ciało? I jak mogę wspierać i poprawiać swoje trawienie? Czy produkuję wystarczająco dużo kwasu żołądkowego? Czy moja wątroba i pęcherzyk żółciowy potrafią wytwarzać dość żółci i kwasów żółciowych, by strawić tłuszcz? Jak dobrze pracuje moja trzustka? Jaki jest stan mojej błony śluzowej jelit i jej zdolność do przyczyniania się do lepszego trawienia?
Poprawa trawienia i wzmocnienie bariery jelitowej – myślę, że to właściwe podejście. Dzięki dobrym narzędziom analitycznym, takim jak te od myBioma, można uzyskać cenny wgląd w to, co faktycznie dzieje się w jelitach. Jest oczywiście wiele czynników wpływających na mikrobiom, a odżywianie to tylko jeden z nich.
Także postawa ciała oraz to, jak napięty lub ruchomy jest obszar brzucha, odgrywają decydującą rolę w trawieniu. Już sama funkcja przepony (hasło: oddychanie przeponowe) oraz stan zginacza biodra – mięśnia lędźwiowego większego – są ważne dla trawienia. Jak mówiłam, odżywianie to tylko jedna z dźwigni wpływających na mikrobiom jelitowy. Dla wielu osób może to być czynnik o niewielkim znaczeniu dla poprawy trawienia.
paleo360.de – kto koniecznie powinien zajrzeć na Waszą stronę i czego można się tam spodziewać?
Każdy, kto jest gotowy wziąć odpowiedzialność za własne zdrowie i chce podejść do tego procesu holistycznie. Każdy, kto jest otwarty na myślenie poza schematami i poszerzanie swoich horyzontów. Trzeba też umieć krytycznie podchodzić do informacji – dotyczy to także naszych treści. Tu znów wracamy do osobistej odpowiedzialności.
Dzięki Paleo360 możemy dać ci inspirację i impulsy, które mogą pomóc złagodzić problemy z jelitami, nadciśnienie, bóle pleców, karku, głowy i choroby autoimmunologiczne. Czyli objawy, które pojawiają się w ramach naszego stylu życia i w związku z nim.
To, co nas zasadniczo napędza, to przekazywanie inspiracji i impulsów do trwale szczęśliwego i zdrowego życia. Nie chcemy tworzyć zbędnych dogmatów, lecz towarzyszyć ludziom w drodze do spokojnego i pełnego szacunku stosunku do życia. Ten szacunek można przenieść także na żywność i jej wartość dodaną.
Wartości, które nam towarzyszą, to otwartość, szacunek, autentyczność, człowieczeństwo i kreatywność. I oczywiście chodzi ogólnie o zdrowie i podejmowanie odpowiedzialnych decyzji.
Zaangażowani jesteśmy też we wzmacnianie więzi między rolnikami a konsumentami. W końcu to rolnicy produkują naszą żywność, kształtują krajobraz kulturowy i w znaczący sposób wpływają na ekosystemy. Zasługują na uznanie i wsparcie za swoją ważną pracę. Jeśli cię to interesuje, koniecznie zajrzyj do nas!
Czy macie specjalną ofertę dla osób zainteresowanych paleo i zdrowiem jelit?
Tak, kto chce dowiedzieć się pomocnych i ciekawych rzeczy o mikrobiomie, powinien zajrzeć do odpowiedniego artykułu o mikrobiomie: Darmflora aufbauen – Tipps für ein gesundes Mikrobiom (Odbudowa flory jelitowej – wskazówki dla zdrowego mikrobiomu). Znajdziesz tam wprowadzenie i praktyczne wskazówki na temat fermentacji. Dla tych, którzy chcą więcej, mamy e-booka o zdrowiu jelit. Opisany jest w nim także 7-dniowy reset, który ma pomóc w krótkim czasie odbudować zdrowie jelit za pomocą diety.
30-dniowe wyzwanie to oczywiście dobry sposób na start – i może naprawdę pomóc. Te 30 dni może naprawdę zmienić życie – a my chętnie będziemy ci towarzyszyć i wspierać cię na tej drodze.
Wspaniale! Bardzo dziękujemy, Anju, za ten ciekawy wywiad!
